(هەڵگەڕانەوه) ‌یان (گەڕاندنەوە) 3

 

 

 

(هەڵگەڕانەوه ) ‌ یان (گەڕاندنەوە) !!
( ردە ) أم ( استرداد ) !!
( بەشی دووەم )

خاڵی دوەم: رەتكردنەوەی سووننەت‌ ( یان هەندێك لە سوننەت) بە بیانوی ئەوەی لە گەڵ عەقڵ و زانست ناگونجێت و مەحاڵە پێغەمبەری خودا درودی خوای لە سەر شتی وای فەرموو بێت . لەم هەنگاوەشدا هەڵمەتێكی زۆر بێ ویژدان و دوور لە بنەما شەرعیەكان و میتۆدی زانستی دەكرێتە سەر ئەصحابی پێغەمبەری خودا ، تەنانەت هەندێك لەم بێ ئابڕوانە تۆمەتی هەڵبەستن و درۆكرن بە دەم پێغەمبەری خوداوە ئەدەنە پاڵ ئەم هاوەڵانە .... كام هاوەڵ ئەو هاوەڵانەی خوا لە چەندین شوێنی قورئانەكەی وەسفی كردوون .... ئەو هاوەڵانەی ئیسلام و قورئان لە ر]ی ئەوانەوە بە ئێمە گەیشتووە ... بەڵام قەبوڵیش ناكەین و بە رەوای نابینین ئەصحاب بە ( معصوم ) بزانین .. بەڵكو ئەوان هەرچی بن لە كۆتاییدا مرۆڤن ..بەڵام فەزڵی هاوڕیەتی و هاوەڵیی پێغەمبەری ئیسلامیان پێبەخشراوە .. هاوەڵ نەك دەشتەكییەكی موسڵمان .


بۆ زیاتر روونكردنەوەی ئەم خاڵەو رەواندنەوەی ئەو گومانەی كە گوایە فەرموودە لە گەڵ زانست ناگونجێت و مەحاڵە پێغەمبەری ئیسلام شتی وای فەرمووبێت ..با بچینە خزمەت قورئان و دەیان نموونە ببینین، كە ئێمەی ئیماندار یەقینی سەد لە سەدمان بە فەرموودەی خوای موتەعال هەیەو، ئەم دەیان نموونەیە پێچەوانەی ( عەقڵ) و ( زانست ) و ( زانستی پزیشكی ) ، ( تەكنۆلۆژیا) ن . وە ئێمەی ئیماندار بی گومانین و ئیمانمان وایە عیلم و ویست و قودرەتی ئیلاهی سنوورەكانی عەقڵ ئەبەزێنێت و بێ سنوورەو ( لا يسأل عما يفعل) .


1) نمونەی یەكەم: لە سورەتی بەقەرە با سەر‌نجێك لەو مشت و مڕەی نێوان موسا پێغەمبەر سەلامی خوا لەسەری لە لایەك و، نەیارانی لە لایەكی تر بدەین سەبارەت بە چیرۆكی مانگاكە... ئەو مانگایە كامەیە !! خودا فەرمووی : نەپیرە نە پارێنەیە.. جولەكە وتیان مانگاكە رەنگی چۆنە خودا فەرمووی: رەنگی زەردی تۆخە... جولەكە وتیان: بە تەواوی روونی بكەرەوە كام مانگایە !!! مانگاكە چۆنە!!! رەنگی !! شێوازی !!!! خودا فەرمووی: ئەو مانگایە هیشتا رانەهێنراوە تا جووت بكات و زەوی بكێڵێت.. ئاودێری كشتوكالیش ناكات.. بێ عەیبەو یەك رەنگەو هیچ پەڵەیەكی تێدا نیە... عەقڵە نەخۆشەكان لێرەدا بە گاڵتەوە دەڵێن: ئەمە پەیامی ئێوەیە كە بە خەیاڵی خۆتان كۆتا پەیامەو.. دەستووری هەتاهەتایی موسڵمانانە...!!! ئەم شتە بێ سەرو بەرانە چۆن دەبێت لە خواوە سەرچاوە بگرێت!!! هەمان عەقڵی نەخۆشن زۆرێك _ بە هەمان ریباز- لە سوننەی صەحیحە رەتدەكەنەوە.

2) نمونەی دووەم : هەر لە سورەتی بەقەرە : خوای گەورە باسی ئەو پیاوە دەكات ( كە زۆرێك لە موفەسیرین پێیان وایە پیاوچاكی جولەكە عوزەیرە ) كە بە لای گوندە وێراەكەدا رۆشت و لە بەر خۆیەوە دەیوت خوا چۆن خەڵكی ئەم گوندە وێرانەیە زیندوو دەكاتەوە !!! خوای گەورە 100ساڵ مراندی و گوێدرێژەكەشی تۆپاند ، پاشان دوای سەد ساڵ ئەم پیاوەی زیندوو كردەوە كە هێشتا خواردنەكەی نەگۆڕابوو وە تێكنەچووبوو!!!... دەی ئەمە لە كوێی عەقڵدا جیی دەبێتەوە بێجگە موعجیزەی خوایی .. كەواتە دەبێت لە گەڵ سوننەی صەحیحەش هەمان شت بڵێین. نەك وەك عەقڵە نەخۆشەكان دەڵێن..

3) نموونەی سێیەم : سەبارەت بە ( هاوڕێیانی ئەشكەوت -اصحاب الكهف ) خوای گەورە دەفەرموێـ: : وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا... 309 سال لە ئەشكەوتەكەدا بە خەوتووی مانەوە.. ئەمە لە كویی عەقل و زانست و سەدەی بیست ویەك جێی دەبیتەوە!!! ئەی ئەگەر ئەمە پێغەمبەری خودا بیفەرمووبایە چیتان دەوترا !!!

4) نموونەی چوارەم: خوای گەورە دەفەرموێـ: قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ. مەگەر ئاگر سوتێنەر نییە!!! مەگەر نەسوتانی ئیبراهیم سەلامی خوای لە سەر پێچەوانەی یاسا كانی فیزیك نیە!!! ئەی بۆ ئەمەیان چ دەلێن!! ئەی پیغەمبەری ئیسلام بە سەرهاتێكی وای بگێڕایەتەوە !!!

5) نموونەی پێنجەم: كراسەكەی یوسف پێغەمبەر . وەك خوای گەورە لە سەر زمانی یوسف دەفەرموێت : :  اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ... وه‌ ده‌فه‌رمويت: فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا... ... دەی ئەمە لە كوێی زانستی پزیشكی دا جیی دەبێتەوە جگە لە گەورەیی دەسەڵاتی خوای گەورەو، موعجیزەیەكی خوایی !!!!

6) نموونەی شەشەم: عەرشەكەی بەڵقیس .. وەك خوای گەورە دەفەرموێت : قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ.. یەكیك لە پیاوچاكانی لای سولەیمان پێغەمبەر وتی قوربان من عەرشی بەلقیست لە یەمەنەوە بۆ دەهێنم بۆ فەلەستین بە ( چاوتروكانێك) !!! ئەمە لە كویی بلوتۆز و تەكنۆلۆژیاو ئینتەرنێت جیی دەبێتەوە ، بێجگە لە موعجیزەیكی قورئانی ..!!

7) نموونەی حەوتەم: خوای گەورە دەفەرموێت: وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ... دەی بەراوردی ئەم ئایەتە بكە لە گەڵ برسێتی پێغەمبەری خوداو قات و قری و وشكە ساڵی سەردەمی ئیمام عومەر .. پاشان چ سەردەمیك لە سەردەمی پێغەمبەری خودا و ئیمام ئەبو‌بەكرو ئیمام عومەر دیندارترو خواناس تر بووە!! كەچی برسێتی و نەبوونی لەو سەردەمانەدا نەك نەبووە بەڵكو زۆر مەترسی داریش بووە ، بە تایبەت سەردەمی ئیمام عومەر ..

8) نموونەی هەشتەم: خوای گەورە لە سەرەتای سورەتی ( الاسرا‌و) دەفەرموێ: سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ.....  شەوڕەوی لە كەعبەوە ( مەككە) بۆ بیت المقدس ( فەلەستین) لەوێشەوە بۆ ئاسمان و خزمەتی خوای گەورە لە بەشێكی ‌ شەودا ... دە پێمان بڵێن عەقەڵە نەخۆشەكان ئەمە لە كویی زانست و تەكنۆلۆژیاو سەدەی بیست و یەك جێی دەبێتەوە !!! مەگەر تەنها موعجیزەی خودایی و قودرەتی ئیلاهی نەبێت .... دەی چەندین نموونەی فەرمودەی صەحیحەی پێغەمبەری ئازیزیش دەكرێ بە هەمان رێباز مامەڵەی لە گەڵ بكرێت...


9) نموونەی نۆیەم: خوای گەورە كاتێ باسی داری ( ژەقنەمووت – زەققوم ) دەكات بەم شێوەیە ئەفەرموێت: (  أَذَلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ (62) إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ (63) إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ (64) طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ ) .با بەوردی سەیری ئەم نموونەیەش بكەین.. یەكەم ئەفەرموێ درەختێكە لە ناخی دۆزەخ و لە ناو جەرگەی جەهەننەمەوە لق و پۆپەكانی بە هەموو بەشەكانی دۆزەخدا بڵاوكردوەتەوە .. دەپێم بڵێن : ئاخر درەخت چۆن لە ناو ئاگرەوە سەرهەڵدێنێت !!! ئەمە لە كوێی عەقڵ و عیلم و لۆجیكدا جێی دەبێتەوە .... ( ئەمە تەنها كاری خوای قهارو قادرو فعال لما یرید ) ەو بەس ... دووەم : دەفەرموێ : بەروبوومەكانی ئەم درەختە ئەڵیی سەلكەسەری شەیتانەكانە!!!! پێم بڵێن: كێ لە مرۆڤەكان سەلكەسەری شەیتانی دیوە!!! ئەی چۆن خوای عەلیم و خەبیر باسی شتیك ئەكات كە نەبینراوە !!! ( ئەمە كاری خوایەكی حكیم و كاردروست و عەلیم و خەبیرە ) ...
10) نموونەی دەیەم: موعجیزەی پێغەمبەران - سەلات و سەلامی خوایان لە سەر بێت – دارەكەی موسا چۆن بوو بە مار لە كێوی تور!!! دواتر چۆن لەبەرچاو جەماوەر مارە سیحراویەكانی جادوگەرەكانی فیرعەونی هەڵلوشی!!! هەر ئەم دارە چۆن بە ویستی خوا روباری ( نیل ) ی بەو گەورەی و زەبەلاحیە راوەستاندن تا موساو هاوەڵانی بپەڕنەوەو فیرعەون و شوێنكەوتووانی لە ناو بچن!!! هەمان كاری لە عەقڵ بەدەر بە نیسبەت پێغەمبەرانی تر !!!!!.

ئەمانەوە چەندین نموونەی قورئانی كە عیلم و تەكنۆلۆژیاو زانستەكانی كیمیاو فیزیاو مێژوو لە بەردەمیدا دەستەوسانن ... دەی خۆ دەبێ بۆ ئەمانه ‌پەنا بۆ ( تأویل) و ( پاساوی دروست ) بەرین ...تا خوێنەر تێ بگات ... كەواتە هەمان شتیش بۆ پیادە ناكەین كاتێ شتێك لە فەرمودەكانی پێغەمبەری خودا دەبینین كە عەقڵ و عیلمی ئێمەی حەقیر و فەقیر نایزانێت...

پێش كۆتایی ئەڵێم:
یەكەم: پێویستە ئەم مەسەلانە وە بابەتەكانی گونجان یان نەگەنجانی ( بە زاهیرو بە رواڵەت ) قورئان و قورئان و، فەرموودەو قورئان و، فەرموودەو فەرمودە،هەروەها كلتوری ئیسلامی، ئەم بابەتانە خەڵكانی ( ئەهل) و ( شارەزا ) و ( خوێندەوار ) و ( دوور لە پەرچەكردار) و ( شەخصنە) قسەی لە سەر بكەن... ئەزانن – ئەی حەقدۆستان – ئێمەی موسڵمان ئەمڕۆ گیرۆدەی دەستی ( كوتەیبات و نامیلكەو ) و (سی دی) ن !!! ئەزانن زۆرێك (قل و فل ) لە یەك ناكەنە‌وەو كوێرانە شتەكان نەقڵ ئەكەن و گوێ لە فڵان و فیسار ئەگرن و قسەكانی ئەوان دووبارە ئەكەنەوە !!! ئیتر وا ئەزانن تەنها ئەم ( سی دی و نامیلكەیەو كاك فڵان و شێخ فیسار و ئیمام عالان و پرۆفیسۆر بانان و عەللامە سانا ن و بیرمەند كالان و هتد .. ) هەرچی فەرموو هەر ئەوەیە !!! . ئاخر كاكی خۆم قسەكردن لە بابەتە زانستییەكان پێویستی بە شارەزایی هەیە بە تایبەت زمانی عەرەبی و، نەحوو صەرف و ،ئوصولی فیقهو ، زانستەكانی قورئان و زانستەكانی فەرموودە .. بۆ نموونە ناكرێت هەرچی یاسای نەحوو صەرف هەیە بە سەر قورئاندا بسەپێ ، بۆ نموونە : پسپۆڕانی بواری نەحوو صەرف ئەڵێن: ( قد ) كە چووە سەر فیعلی موزاریع بۆ ( تەقلیل) ە ، دەی خۆ خوای گەورە دەفەرموێـت: ( قد یعلم ) ئایا دروسته ‌وە رەوایە بوترێ : یەعنی خوای گەورە سوبحانەهو وه ‌تەعالا هەندێ جار شت ئەزانێ!!! بێ گومان نەخێر..

نموونەیەكی تر : لە قورئاندا – وەك زانایانی ئوصوڵ دەڵێن- صیغەی ئەمر بە چەند مانایەك هاتووە. دەی ناكرێت ئەم صیغانە بی ئاگایانە وە دوور لە قەواعیدی ئوصهوڵی و نەحەوی باسین لێوە بكرێت و، نەخوێندەوارو كۆڵەورارەكان و موقەللیدەكان هەركەسەو بە هەوای خۆی لە سەریان بدوێ.. چونكە صیەغی ئەمر یان بۆ وجوب و حەتمیەتی كار پێ كردنە وەك ئایەتی (وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ) وه‌ ئايه‌تي : (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ )   .. وە یان بۆ ( نەدبە) وەك لە ئایەتی (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً)  هاتووە..یان بۆ دوعایە وەك لە ئایەتی رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا )  یان بۆ ( تەهدیدە) وەك ئایەتی (اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ)  یان بۆ ( ئیكرامە) وەك ئایەتی : (ادْخُلُوهَا بِسَلامٍ آمِنِينَ  )، یان بۆ ( ئیهانەو تەهككوومە) وەك ئایەتی (ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ  ) وە ئایەتی : ( ( قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ ) ) یان بۆ (تەعجیزه)‌ وەك ئایەتی (وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ )  . یان بۆ ئیباحەیە وەك ئایەتی: (وَإِذَا حَلَلْتُمْ  فاصطادوا) وه‌ ئايه‌تي ( فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ) 


سەبارەت بە فەموردەی ( ئاحاد ) یش كە بابەتێكی فراوان و ئاڵۆزەو سەدان زاناو شارەزا رای پێچەوانەو دژ بە یەكیان لە بارەیەوە وتووە، دەی كاكی موقەللید یەكسەر بێ ئەدنا شارەزایی ئەڵێت: ئەم فەرمودەیە ئاحادەو كاری پی ناكری!!! كە لێی دەپرسی ئاحاد چییە !!! بەڵگەت چیە ئاحاد كاری پی ناكرێ!!! یەكسەر دەمی دەبێت بە تەڵەی تەقیوو دەڵێت مامۆستا فڵان فەرموی !!!


دووەم: الحمد لله ئەمڕۆ دەبینین سەدان هەوڵی دڵسۆزانە هەیە بۆ پاكژو پاككردنەوەی ( كلتوری ئیسلامی ) لە زیادەرۆیی و نەسازی و ئەو شتانەی لە جیی خۆیاندا نین ... بۆ نموونە: دوو زاناو پسپۆڕو شارەزا ( حەللاق و بەرەزەنجی) هەستاون بە ( تەحقیقی ) شاكارە نایابەكەی ئیمام تەبەری ( تاریخ تەبەری ) بە ناونیشانی ( صحيح و ضعيف تأريخ الطبري )  ئەم بەرهەمەی ئیمام تەبەرییان خستووەتە بەردەم خوێنەران بێ دەمارگیری و دوور لە هەژموونی مەزهەبی و عاتیفی . وە زانایەكی پایەبەرز هەستاوە بە ئاشكراكردنی كۆمەڵێك شتی نازانستی و بێ سەروبەری ناو كتێبەكانی تەفسیرو دەستەبژێركردنیان و پاكردنەوەیان لە ئیسرائیلیات و هەلبەستراو، بە ناونیشانی ( الاسرائليات و الموضوعات في كتب التفسير)   ....هەروەها دەیان هەوڵی دڵسۆزانە دەبینین لە تەحقیقی كتیبەكانی تەفسیرو فەرموودەو شەرحی فەرموودەو ، میژووی ئیسلامی و هتد...


سێیەم : بە كورتی و بە كوردی ... ئەوانەی خۆیان بە هەواداری پرۆژە ئیسلامیەكە دەزانن ، پێویستە ئەو راستییە بزانن كە قورئان و سووننەی صەحیحە دوو دوی دراوێكن و نەسازی و نەگونجان نیە لە نێوانیانداو هەروەها نەگونجان نیە لە نێوان حەقیقەتی زانستی و عەقڵی سەلیم و فەرموودەی صەحیحەی پێغەمبەری ئیسلام ... ئەوە تەنها گومڕاو سەر لێ شێواوەكانن وا دەزانن گوایە فەرمودەكان رەتدەكەنەوە چونكە لە گەڵ عەقڵدا ناگونجێن.. وە فەرموودەی صەحیحە لە گەڵ زانستی سەردەم پیچەوانە نیە وەك عەقڵ نەخۆشەكان دەڵێن .. وەگەرنا ئەوە بەشێك لەعەقڵ نەخۆشەكان نین كە دەڵێن: گۆشتی بەراز تەعقیم دەكرێت وپیس نیە و لە گۆشتی تر خۆشترەو قورئانەكەی ئێوە راستی نەوتووە!! .. ئێمەش دەلێین: هێشتا زانست لە سەرەتای مناڵیدایەو‌ بەراورد ناكرێت لە گەل عیلمی بێ سنووری خودا .. هەمان شتیش بە نیسبەت سوننەی صەحیحەوە..‌..
خوای گەورە لەوانەمان هەژمار بكات دروشمیان ( قل هاتوا برهانكم ) ە وە ئایەتی (قُلْ هَژِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِڵی اللَّهِ عَڵی بَصِیرَەٍ أَنَا ۆمَنِ اتَّبَعَنِی )  ئەكەنە مەشخەلی رێیان و، دوورن لە دەمارگیری و لاسایكردنەوەو ، غافڵگیری و شەخصنەی ئیسلام و ، نابنە بڵندگۆی ناحەزانی ئیسلام ...

 

سه‌رچاوه‌كان :
1. الاتجاهات العقلانية الحديثة – د. ناصر العقل.
2. الاتجاهات الوطنية في الادب المعاصر – د. محمد محمد حسين.
3. العصرانية بين مزاعم التجديد وميادين التغريب – محمد حامد الناصر.
4. المدرسة العصرانية في نزعتها المادية تعطيل للنصوص وفتنة بالتغريب - محمد حامد الناصر .
5. جذور الانحراف في الفكر الاسلامي الحديث – جمال سلطان .
6. زوابع في وجه السنة قديما وحديثا- صلاح الدين مقبول احمد .
7. موقف الاتجاه العقلاني المعاصر من النص الشرعي- سعد العتيبي.
8. موقف المدرسة العقلية من السنة النبوية – الامين الصادق الامين .
9. وقفات مع أدعياء العقلانية حول الدين و العقل ، و التراث و العلم ، قراءة نقدية لفكر حسن حنفي ، و نصر حامد أبي زيد ، و هشام جعيط ، و أمثالهم -__ د. خالد كبير علال .
10. تجديد الخطاب الديني بين التأصيل والتحريف – محمد بن شاكر الشريف .
11. التجديد في الفكر الاسلامي – د. عدنان محمد امامة .
12. تجديد الدين لدى الاتجاه العقلاني الاسلامي المعاصر- د. احمد بن محمد اللهيب .
13. دفع إيهام الاضطراب عن آيات الكتاب ، محمد الأمين بن محمد المختار بن عبد القادر الجكني الشنقيطي