شەڕی موصڵ و ئایندەی باشووری كوردستان

پێدەچێت قەدەری شاری موصڵ وابێت كە لەوێستگە مێژووییە جیاوازەكاندا چارەنوسی باشوری كوردستان دیاریبكات. ئەوەبوو لەكۆتا ڕۆژەكانی جەنگی جیهانی یەكەمدا، هێزەكانی بەریتانیا مەبەستیان بوو هەرچی زووترە پێش ڕاگەیاندنی ئاگربەست لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانیدا، خۆیان بگەیەننە شاری موصڵ، بۆئەوەی باشوری كوردستان كەلەچوارچێوەی ویلایەتی موصڵ دابوو، بیخەنە ژێركۆنترۆڵی خۆیان.. بەوهۆیەوە ویلایەتی موصڵ بۆچەند ساڵێك كێشەیەكی ئاڵۆزی نێوان بەریتانیەكان و دەسەڵاتدارانی توركیای نوێی دوای دەوڵەتی عوسمانی بوو. تالەكۆتاییدا بەهۆی فشاری بەریتانیەكانەوە كەئەوڕۆژگارە گەورەترین زلهێزی نێو دەوڵەتی بوون، توانیان یەكلایبكەنەوە لەبەرژەوەندی خۆیان و ویلایەتەكەیان لكاند بەو دەوڵەتە نوێیەوە كەناویان لێنا عێراق، بەمەرجێك تایبەتمەندیەك هەبێ بۆئەوناوچانەی زۆرینەی دانیشتوانەكەی كوردن، كەبەداخەوە دەسەڵاتدارانی عێراقی ئەومەرجەشیان پشتگوێخست. ئیتر لەوكاتەوە دانیشتوانی ئەم بەشەی كوردستان تائەم چركەساتەشی لەگەڵدا بێت لەشۆڕش و ڕاپەڕین و قوربانیدان بەردەوامن.
ئەوەتا جارێكی تر ئەم شارە بەشێوەیەك لەشێوەكان مێژوو دووبارە دەكاتەوەو بووەتە هۆكارێكی كاریگەر لەسەر چارە نوسی باشوری كوردستان. دووساڵ پێش ئێستا كاتێك داعش كۆنترۆڵی ئەم شارەیان كرد، وێڕای چەندین كارەساتی مرۆیی گەورە كەڕویكردە ناوچەكە بەتایبەتی دژ بەهاوڵاتیانی ئێزدی لەشەنگاڵ و دەوروبەری، دەرفەت ڕەخسا بۆئەوەی هێزەكانی پێشمەرگە كۆنترۆڵی ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی هەرێم بكەن، هاوكات بایەخپێدانێكی چاوەڕوان نەكراو ڕوویكردە هەرێمی كوردستان بەهۆی شەڕی داعش و پێویستی هاوپەیمانان بەسەرۆكایەتی ئەمریكا بۆسوود وەرگرتن لەهێزەكانی پێشمەرگە دژ بەدەوڵەتی داعش.
ئێستا كەشەڕی ئازادكردنەوەی موصڵ لەداعش دەستیپێكردووە، ئاشكرایە كە تەنها شەڕێكی عێراقی و كوردستانی نیە، بەڵكو شەڕێكی گەورەی نێودەوڵەتیە كەهێزە نێودەوڵەتیەكان و ئیقلیمیەكانیش بەشێوازی جیاواز تیایدا بەشدارن و چەندین مەترسی و كارەساتی مرۆیی لێ چاوەڕوان دەكرێ‌ وەك شەپۆلێكی تری سەدان هەزار ئاوارەو شەڕی ناوخۆو تائیفی و شەڕی ئیقلیمی، بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ یان بەوەكالەت، لەلایەن هێزو لایەنە كوردی و عێراقیە جیاوازەكانەوە.
لەومیانەدا دیارە چەندین پرۆژە و سیناریۆی جیاجیا بۆڕەسمكردنی ئایندەی پارێزگای موصڵ و نەخشەی سیاسی تێكڕای ناوچەكە لەئارادایە. سیناریۆكانی وەك گەڕانەوەی سیستمی مەركەزی كەهەندێ لایەنی شیعەی دەسەڵاتدار، ئارەزوی بۆدەخوازن، یان بەفیدراڵیكردن و حوكمی لامەركەزی كەلەدەستوری هەمیشەیی عێراقدا بڕیاری لەسەردراوە، وە یان سیناریۆی دابەشكردنی عێراق بۆ سێ هەرێمی كۆنفیدراڵی شیعە و سوننە و كوردی. تەنانەت باس لەسیناریۆی گۆڕینی نەخشەی سایكس بیكۆش لەئارادایە لەنێوان عێراق و سوریادا. هەركام لەو پرۆژە و سیناریۆیانە دەوڵەتانی ئیقلیمی وەك توركیا و ئێران و سعودیە یان لەپشتەوەیە. بێگومان ئەمریكا و ڕوسیاو وڵاتانی ڕۆژئاواش پرۆژەو بەرژەوەندی خۆیان هەیە لەناوچەكەدا كەزیاتر خۆی لەشەڕی دژە تیرۆر و ئیحتیواكردنی گروپە توندڕەوەكان و كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەكانی نەوت و غاز و پاراستنی ئاسایشی دەوڵەتی ئیسرائیل دا دەبینێت.
لێرەدا جێگای خۆیەتی ئەوپرسیارە لەخۆمان بكەین كە ئایا ئێمە وەك كورد یان وەك هەرێمی كوردستان، پرۆژە و سیناریۆی تایبەت بەخۆمان هەیە؟ ئەگەر هەبێ ئایا لەنێوان لایەنە سیاسیەكاندا گفتوگۆو بیروڕاگۆڕینەوەی پێویستی لەبارەوە كراوە؟. وەئایا لەلایەن دەزگا شەرعیەكانەوە بەتایبەتی پەرلەمان بڕیاری لەبارەوە دراوە؟! بەداخەوە دەتوانین ڕاشكاوانە دان بەوڕاستیە تاڵەدا بنێین كەپرۆژە و سیناریۆی گەڵاڵەكراو و بڕیار لەسەردراومان نیەو گوتارێكی سیاسی هاوبەش و یەكگرتوومان لەوبارەیەوە نییە.
ڕاستە لەڕوی سۆز و ئارەزوی نەتەوەییەوە هەموان خوازیاری سەربەخۆیی و ڕاگەیاندنی دەوڵەتی كوردستانین. لەوبوارەدا هەموان بە جەماوەر و نوخبەی سیاسی و ڕۆشنبیریەوە دیدو بۆچونە كانمان لەیەكەوە نزیكە. هەرئەوەشە بووەتە داینەمۆی ئەوبەرگری و بەرخۆدانە قارەمانانەی كەهێزەكانی پێشمەرگە لەبەرەكانی شەڕدا گوزارشتی لێدەكەن و هەموجیهانیان سەرسامكردووە. بەڵام مەخابن بەهۆی قەیرانە سیاسیەكەوە نەمانتوانیوە خاوەنی پرۆژە و ستراتیژی بڕیارلەسەردراو و یەكگرتووبین. ئەو قەیرانە سیاسیەی كەهێزە سیاسیەكان و بەرپرسە باڵاكانی گەلەكەمان دەستەوسان و بێ ئیرادەن بۆدەستبەرداربوون لەدیدو بەرژەوەندیە تایبەت و حیزبیەكانیان و ناتوانن كاری جیددی بكەن بۆ ڕەخساندنی كەش و هەوای لەبار بۆتێپەڕاندنی قەیرانەكان و چارەسەركردنی دەرهاویشتە ترسناكەكانی و ڕوبەڕوبونەوەی تەحەدیات و لەدەستنەدانی ئەودەرفەتانەی كە شەڕی داعش و چارەنوسی موصڵ لەم قۆناغە مێژووییە هەستیارەدا بۆكوردیان هێناوەتە كایەوە.
ئەم هەل و مەرجە هەستیار و ناسكە ئەوە دەخوازێت كەهەرچی زووترە لایەنە سیاسیەكان، هەركام بەپێی بەرپرسیارێتی خۆی، لەئاست داخوازیەكانی ئەم چركەساتە مێژووییە دابن و ئەولەویەت بدەن بەچارەسەركردنی قەیرانە سیاسیەكەو زەمینە سازكردن بۆئەوەی بەیەك پرۆژە و بەیەك گوتاری سیاسیەوە ڕوبەڕوی تەحەدیاتەكە ببنەوە و سود لەدەرفەتەكان وەربگرن. شەڕی موسڵ و چارەنوسی پارێزگاكەش كاریگەری گەورەی دەبێ لەسەر سەقامگیری عێراق و ناوچەكە بەگشتی و ئایندەی باشوری كوردستان بەتایبەتی.