خوێندنەوەی قورئان و قورئان خوێندنەوەی مانگی ڕەمەزان !

 

... هەر لەگەڵ هاتنی مانگی ڕەمەزانی پیرۆز وەكـ مانگێكی جێاوازو پڕ لە نورو ڕۆشنایی و كرانەوەی دڵەكان ، ئیدی زۆرینەی موسڵمانان و ئەهلی مزگەوت بە گەورەو بچوكـ و شارەزاو نەشارەزا لە خوێندنەوەی قورئاندا پێكەوە ئەو مانگە بەخوێندنەوەی قورئانی پیرۆز بەڕیدەكەن ، ئەو قورئانەی كە بەدرێژایی ساڵ تەنها لە دوورەوە دەبینرێ و تەماشا دەكرێ ، هەر بۆیە بە جۆرێكـ قورئان دەخوێنن وەكـ بڵێی پێشبڕكێ لەگەڵ میلی سەعاتدا بكەن تەنها بۆ ئەوەی مانگی ڕەمەزان نەگاتە پایان خێرا خەتمێكـ تەواوبێ ، ، بێ گومان خوێندنەوەی قورئانی پیرۆز پەرستشێكی پیرۆزو پاداشتی خوای گەورە لەسەرە ، چونكە كەس ناتوانێ گومان بخاتە سەر پیرۆزی و گەورەیی قورئان و كۆڕو كۆبوونەوەكانی خوێندنەوەی قورئانی پیرۆز !

وەلێ ئەوەی سوپاس و پاداشتی لێ وەرناگرێ ئەو موسڵمانەیە كه ‌وەها تێ بگات هەر بەخوێندنەوەو تەواوكردنی قورئانی پیرۆز بۆ زیاد لەجارێكـ ئیدی ئەوەی لەسەرشانە و ئەركـ و پەیامەكەی بووە بەجێی هێناوە ! هەروەها واتێ بگا بەتەنها جارێكـ خوێندنەوەی قورئان پلەی بۆلای خوای گەورە بەرز دەكاتەوە له ڕیزی بەهەشتیانە ! بەڵێ دەیان فەرموودەی پێغەمبەری نازدار ( صل الله علیه وسلم ) لەبارەی خێرو پاداشتی خویندنەوەو لەبەركردنی قورئانی پیرۆز هاتووە ، بەڵام هەموو ئەو خێرو پاداشتە تكا بۆ ئەركـ و فەرزەكانی تری قورئان ناكات كە ڕووی لە موسڵمانێكی پابەند بوو‌ بە فەرمان و سنورەكانی خوای گەورەیە‌ ، واتە ئەم خوێندنەوەیە هیچ كات نابێتە ڕێگر لە بەردەم بەئەنجام نەگەیاندنی‌ ئەركـ و بەجێ نەهێنانی نوێژ یاخود ڕۆژوو بە نمونە ! چونكە هەڕەشەی گەورەو ترسناكی بەدوایە ئەگەر وابزانی تەنها بە خوێندنەوەیەكی خێراو لەوەرزو چەند كات و بۆنەیەكی تایبەتدا بچیتە خزمەتی قورئان و بیخوێنیتەوە ، ئیتر ئەوە هەموو ئەركـ و واجبێكی شەرعیت لەسەرهەڵگیراوە !

لێرەدا بەهێنانەوەی دوو فەرموودەی نازدارمان محمد ( صل الله علیه وسلم )‌ بابەتەكە زیاتر شیدەكەینەوە :

یەكەم : عن النواس بن سمعان قال : سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول : يؤتي بالقرآن يوم القيامة وأهله الذين كانوا يعملون به ، تقدمه سورة البقرة وآل عمران كأنهما غمامتان أو ظلتان سوداوان بينهما شرق ، أو كأنهما فرقان من طير صواف تحاجان عن صاحبهما (1) .

ئەگەر دیققەتی ئەم فەرموودەیە بدەین ئەفەرموێت ( وأهله الذين كانوا يعملون به  ) واتە لەڕۆژی قیامەتدا قورئان ئەهێنن لەگەڵ ئەو كەسانەی كارو كردەوەیان پێكردوە ، بەو مانایەی پاداشت و گەورەیی ئەوكەسانە لەوەدایە كە ( قورئان ئەخوێننەوەو كاری پێ دەكەن ، ئەمەش بەپێچەوانەوە هەر ڕاستە بۆ كەسێكـ نایخوێنێتەوەو كاری پێ ناكات ! لێرەدا ئیمامی البغوی لەڕاڤەی ئەم فەرموودەیەدا ئەفەرموێت : ( ( يُفهم منه أن مجردَ التلاوة لا يجعل الشخصَ من أهل القرآن ما لم يعمل به )  ) 2 . واتە بەتێگەیشتن لەم فەرموودەیە كەسێكـ تەنها قورئان بخوێنێتەوەو كاری پێ نەكات ئەوە لە ئەهلی قورئان خوێندا نیە !

دووەم : عن أبي مالك الأشعري رضي الله عنه قال : قال رسول الله صل الله عليه وسلم : ( الطهور شطر الإيمان والحمد لله تملأ الميزان وسبحان الله والحمد لله تملآن – أو تملأ – ما بين السموات والأرض والصلاة نور والصدقة برهان والصبر ضياء والقرآن حجة لك أو عليك كل الناس يغدو فبائع نفسه فمعتقها أو موبقها ) لەم فەرمودەیەدا‌ خوێندنەوەی قورئان یان ئەبێتە شاهید و بەڵگە بۆ خاوەنەكەی و بەهۆیەوە شەفاعەتی بۆ دەكات یاخود پەنا بەخوا ئەبێتە شاهید بەسەریەوەو بەهۆیەوە تاوان و سزاكانی زیاتر دەكات ، : (  والقرآن حجة لك أو عليك اللام للنفع و على للضر  ) 4 واتە قورئانی پیرۆز بەڵگەیە بۆ خاوەنەكەی یاخود لەسەری ( اللام ) بۆ سودو پاداشتە (علی ) بۆ زیان و لێپێچینەوەیە ، هەر بەهەمان ڕاڤە ئیمامی نەوەوی دووپاتی دەكاتەوەو ئەفەرموێت : ( وأما قوله صل الله عليه وسلم والقرآن حجة لك أو عليك فمعناه ظاهر  أي تنتفع به إن تلوته وعملت به وإلا فهو حجة عليك ) 5 .

دیسان لە جامع العلوم والحكم دا هاتووە زانایانی پێشین ئەفەرموون : ما جالس أحد القرآن فقام عنه سالما بل إما أن يربح أو أن يخسر ، قال الله عز وجل : ( وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا )  سوره‌تی الإسراء ئایه‌تی 82  . واتە كەسێكـ چووە خزمەتی قورئانی پیرۆز یان سودو قازانجی پێدەگات یاخود بەزیان و سزا هەڵدەستێ ، چونكە وەكـ لەم فەرموودەیەدا هاتووە : عن ابن عمر عن النبی صلی الله علیه وسلم قال : لا حسد إلا على اثنتين رجل آتاه الله القرآن فقام به آناء الليل وآناء النهار ورجل أعطاه الله مالا فهو ينفقه آناء الليل وآناء النهار ) 6  . واتە ئێرەیی بەدوو كەس ڕێگەپێدراوە : كەسێكـ فێری خوێندنەوەی قورئان بووە بەشەوو ڕۆژو ئەیخوێنێتەوەو كاری پێدەكات بەهەمان شێوە بۆ كەسانی دەوڵەمەند كە لەپێناوی خوای گەورەدا بەشەوو بەڕۆژ ماڵەكەی لەخزمەتی هەژاراندایە . جا زانایان لە لێكدانەوەی ئەم فەرموودەیە ئەفەرموون : أنه يتلوه آناء الليل وهذا مفهوم أنه يكون بالقيام و لكن كيف يكون القيام بالقرآن آناء النهار ! الأظهر أن المعنى العمل به لأنه ليس في النهار قيام !  واتە ئەوە ڕوونە بەشەو لەنوێژدا ئەیخوێنێتەوە وەلێ ڕواڵەتی فەرموودەكە بۆ ڕۆژ كار پێكردنەكەیەتی نەكـ خوێندنەوی‌ چونكە لە ڕۆژدا شەو نوێژ نیە ! هەروەها لە‌‌ عمرو بن العاصی دەگەڕێتەوە كە بۆ خۆی گوێی لە پێغەمبەری نازدار بووە ( صل الله علیه وسلم ) كە فەرموویەتی : ( إن أكثر منافقي أمتي قراؤها ) . 7   واتە : زۆرینەی دووڕوانی ئومەتەكەم خوێنەرانی قورئانن . لێرەوە‌ زۆر بەڕوونی ئێمەی موسڵمان وشوێنكەوتەی پەیامی قورئان ئاگادار ئەكاتەوە كە بەهۆی خوێندنەوەو كار پێ نەكردن و پشت لێكردنی ڕووبەڕووی خەشم و توڕەیی و نەفرینی خوای گەورەمان دەكاتەوە وەكـ لەم ئایەتەدا هاتووە : : إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ) سوره‌تی البقرة ئایه‌تی 159   واتە : بەڕاستی ئەوانەی كه بەرنامه و ڕێنمووییەكانی ئاشكرای ڕەوانه كراوی ئێمه دەشارنەوه كه ناردوومانه ‌، دوای ئەوەی بۆ خەڵكیمان ڕوون كردۆتەوه له كتێبەكاندا ، ئا ئەوانه خوا نەفرینیان لێدەكات و نەفرین كارانیش نەفرەتیان لێدەكەن .،،، لێرەوە بەكورتی ئاماژە بەبەشێك لەو مافانەی قورئانی پیرۆز دەكەین كە بەسەرخوێنەرانیەوە واجیب كردووە :
:
1- مافی لەبەركردن و لەسنگدا خوێندنەوەی : قورئان خوێنان لەپێشترن هەتا خەڵكی ئاسایی ئەم منەت و گەورەییە پێ ببەخشرێ بەوەی ئەندازەیەكـ لەقورئانی پیرۆزی لەبەركردبێ ، پێغەمبەری نازدارمان ( صل الله علیه وسلم ) ئەفەرموێت : ( يقال لصاحب القرآن اقرأ وارتَقِ ورتل كما كنت ترتل في الدنيا فإن منزلك عند آخر آية تقرؤها ) 8 واتە : وەكت لەژیانی دونیات بخوێنەو بەرزببەوە پێگەو شوێنی تۆ لەبەهەشتدا هەتا كۆتا ئایەتە كە ئەیخوێنیتەوە - بەتێبینی ئەوەی ‌خوای گەورە فەرزی نەكردوە لەسەر هیچ قورئان خوێنێت هەموو قورئانی لەسنگدا هەڵگرتبێت ، بەڵكو ئەوەندەی پێویستە نوێژەكانی پێ ئەنجام بدا ، هەموو هاوەڵانی سەردەمی یەكەم قورئانیان لەبەرنەكردوە هەروەكـ ئەوەش ڕاستە هیچ یەكێ لەهاوەڵان نەبووە ئەندازەیەكـ قورئانی لەبەرنەبووبێت - .
:
2- مافی ڕۆچوون و ‌تێڕامان لەكاتی خوێندنەوەیدا : خوای گەورە دەفەرموێت : ﴿ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ ﴾ القمر ئایه‌تی 17، قال ابن كثير : ( أي سهلنا لفظه ويسرنا معناه لمن أراده ليتذكر الناس ) 9 ، ، ئین كەسیر لەتەفسیرەكەیدا ئەفەرموێت : واتە لەدەربڕین و ماناكەیدا ئاسانكاریمان كردوە بۆ ئەو كەسەی بیەوێ هەتا بەهۆیەوە خەڵكی لێ ئاگادار بكاتەوە‌ . دیسان خوای گەورە دەفەرموێت : ( كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ ( سوره‌تی ص ئایه‌تی 29 ،  قال الطبري : ( يعني ليتدبر هذا القرآن من أرسلناك إليه من قومك يا محمد ) 10 ، ئیمامی تەبەری ئەفەرموێت : واتە بۆ ئەوانەی ‌هاتووە لە خزم و گەلەكەت بیری لێبكەنەوەو تیایدا لە ئایەتەكانی ڕابمێنن .
:
3- مافی ملكەچبوون و گەڕانەوە بۆ فەرمان و قەدەغەكانی : واتە موسڵمان نابێ بەهیچ دەستورو یاسایەكـ كە پێچەوانەوەی ئەم قورئانەیە‌ ڕازی بێ دادوەری بۆ بكات ، خوای گەورە لەچەندین ئایەتدا دووپاتی ئەم خاڵە دەكاتەوە لەوانە ،  ﴿ أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ ) سوره‌تی المائدة ئایه‌تی 50 ، ( أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ ( سوره‌تی الملك ئایه‌تی 14 ، ( ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ) سوره‌تی الجاثیه‌ ئایه‌تی 18 ..
:
4- مافی بەمەزن بینین و بەگەورە تەماشاكردنی : واتە بۆ موسڵمانێكی باوەڕداری ملكەچ بۆ فەرمانەكانی ئەبێ قورئانی پیرۆز وەكـ هەر نووسراو پەڕاوێكی تر لێێ نەڕوانی و حیسابی بۆ نەكات ، چونكە قورئان وتەی خوای گەورەیە بۆ كەسایەتیەكی بەڕێزو گەورە دابەزیوە هەر بۆیە پێویستە ئاگای لەوجێاوازیە ببێ ئەگەرنا ڕێزی لێنەگرتووه ‌، لە نیشانەكانی بەگەورە تەماشاكردنی قورئانی پیرۆز لەم ئایەتانەدا دەرئەكەوێت ،  (  وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) سوره‌تی الاعراف ئایه‌تی 204 ، ( وإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ ) سوره‌تی المائدة ئایه‌تی 83 ، ( إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ ) سوره‌تی السجدة ئایه‌تی 15 .
:
5- مافی بانگەشە بۆكردن و گەیاندنی : واتە هیچ ڕاست و دروست نیە كەسێكـ بەرنامەو دەستورێكی وەكـ قورئانی پیرۆز و مەزنی لابێ بەڵام حەز نەكات ئەم پیرۆزیی و خێرو خۆشیە بەكەس نەگات و خزمان و دوورو نزیكی میللەتەكەی بێ ئاگابن لێی : پێغەمبەری ئازیز ( صل الله علیه وسلم ) لەم فەرموودەیەدا داوادەكات لەزمانی منەوە بیگەیەنن ئەگەر چی ئایەتێكیش بێ : ( بلغوا عني ولو آية  ) 11، یاخود ئەفەرموێت : (خيرُكم من تعلم القرآن وعلمه ) 12، واتە باشترینتان ئەوانەن فێری قورئان خوێندن ئەبن و خەڵكی تریش فێردەكەن ...
:
• بۆ ئەم وتارە سودم لەم دوو ماڵپەڕە‌ وەرگرتوە : شبكة الألوكة ، اسلام اون لاین .
............. په‌راوێزه‌كان :
1- رواه مسلم .
2- شرح المصابیح لابن الملكـ .
3- رواه مسلم .
4- المفاتیح فی شرح المصابیح .
5- شرح النووی علی مسلم .
6- متفق علیه .
7- رواه أحمد وصححه الالبانی .
8- رواه ابو داود .
9- تفسیر القران العظيم .
10- جامع البيان .
11- رواه الترمذی وصححه الالبانی .
12- رواه البخاری .