گومان لەسەر مۆبایلی زیرەك

 

مۆبایلەكانی زیرەك بونەتە ناوەندی سیخوری كردنی رژێمە عەرەبیەكان كە توانیویانە لە رێگەی سودوەرگرتن لە تەكنۆلۆژیای سەردەم و لە پێناوی گەیشتن بە زانیاریەكان بە ئاسانترین شێوە و كەمترین ماوە بۆ هەركاتێك بیانەوێت بەكاری دەهێنن .
بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی لەم دواییانەدا دزەیان كردووە و ماڵپەری "ویكیلیكس" بڵاوی كردۆتەوە دەركەوتووە دەزگاكانی ئاسایشی عەرەبی صەدان ملیۆن دۆلاریان لە پێناوی كرینی فایرۆسەكان و ئەو بەرنامە پیسانەی توانای سیخوری كردنیان بەسەر هاوڵاتیانی خۆیان هەیە تەرخان كردووە كە مۆبایلی زیرەك بەكار دەهێنن .
زۆر بەئاسانی ئەتوانرێت سیخوری بەسەر مۆبایلی زیرەكەوە بكرێت كاتێك لە رێگەی ئاسایشەوە بە كۆمپیوتەرەوە ئەبەسترێت ئەوكات ئەوكەسەی بەكاری ئەهێنێت بۆ هەرشوێنێك بروات و لە هەر شوێنێك بێت لەژێرچاودێری دادەبێت ، و سەرجەم زمارە تلفۆنەكانی و نامەكانی رۆیشتو و هاتو و وێنەكانی ناو مۆبایلەكەی و تەواوی بەڵگەنامەكانی ناوی تۆمار ئەكرێت و ئەدزرێن بۆ ناو ئەو كۆمپیوتەرەی مۆبایلەكەی پێوەبەستراوەتەوە .
سەرەرای وەرگرتنی هەمو ئەو ئەو شتنەی لە رێگەی ئیمێڵەكان و تۆرە كۆمەڵایەتیەكانی ناو ئەنتەرنێتی مۆبایلەكەتەوە بەكاری ئەهێنیت ئەروات بۆ ناو كۆمپیوتەرەكە ، لە كۆتایدا مۆبایلەكە كۆنترۆڵ ئەكرێت و بەتەواوی مانا كەسەكە كۆنترۆڵ ئەكرێت و هەمو ژیانی ئەخرێتە ژێر چاودێریەوە .
لەم دواییانەدا هەمو ئەو بەرنامانەی كاریان چونە ناو مۆبایلی زیرەكە كراونەتە سیدی و زۆر بەئاسانی دەفرۆشرێن بەو وڵاتانەی كاریان سیخوری كردنە بەسەر كۆمپیوتەر و مۆبایلەوە و وەرگرتنی تەواوی بەڵگەنامەكانی ناو مۆبایل و كۆمپیوتەرەكەت و دواتر بڵاوكردنەوەیان لە ناو ئەنتەرنێتدا .
دەركەوتووە هەریەكە لە وڵاتانی سعودیە و ئیمارات و بەحرەین و میصر و سودان و مەغریب لە پێشی پێشەوەی ئەو وڵاتە عەرەبیانەن كەوا سیخوری بەسەر مۆبایلی زیرەكەوە ئەكەن و لەگەڵ كۆمپانیاكانی سیخوری كردنی نێودەوڵەتی رێككەوتون و بە سەدان ملیۆن دۆلار گرێبەستیان لەگەڵ كردوون .
كاركردن لە دورەوە
گرینگترین ئەو بەرنامانەی وڵاتە عەرەبیەكان كریویانە و بۆ سیخوری بەكاری دەهێنن بریتیە لە بەرنامەی (RCS) كە كورتكراوەی (Remote Control System) كە توانای چونە ناو هەمو مۆبایل و كۆمپیوتەرێكی هەیە و لە دورەوە كار ئەكات و پێشوازی لە هەمو جوڵەو كارێك ئەكات .
بەڵام گرینگترین زانیاری كە لە بەڵگەنامەكاندا ئاشكرا بووە ئەوەیە كە هەمو ئەوانەی مۆبایلی زیرەك بەكار ئەهێنن تەنانەت لەرێگەی ئەنتەرنێتیشەوە سیخورییان بەسەرەوە ئەكرێت بەتایبەتی لە رێگەی بەرنامەكانی "واتس ئاپ" و "ڤایبەر" و "سكایپ" .
بەرنامە سیخوریەكە بە بەرنامە و سیستەمی (RCS) ئیش ئەكات بەتەواوی مانا ئەتوانێت هەمو بەشەكانی ناو مۆبایل كۆنترۆڵ بكات و بەئاسانی هەلسوكەوت بە هەمو دۆسیەكان و بەشەكانی ناو مۆبایل بكات ، وە بەپێی بەڵگەنامەكانی دزەپێكراو لە كۆمپانیای ئیتاڵی سیستەمەكە لە رێگەی بەرنامەی (ئەندۆرید) بەكارئەهێنرێت كە لە ناو مۆبایلی (سامسۆنگ) و چەند مۆبایلێكی تردا هەیە ، كە بەربڵاوترین بەرنامەیە لە ئاستی جیهاندا ، وە لاوازترین و ئاسانترین بەرنامەیە كە لەلایەن بەرنامەی (RCS) كۆنترۆڵ ئەكرێت و ئەشكێنرێت و زۆربەی وڵاتە عەرەبەكان هەیەیانە و بەكاری ئەهێنن .
وە سیستەمی (بلاك بێری) ئەتوانرێت زۆر بە ئاسانی كۆنترۆڵ بكرێت و بشكێنرێت و برۆیتە ناویەوە ، سەرەرای ژمارەیەك كۆپی (IOS) ی بەكارهاتو لە مۆبایلی (ئایفۆن) كە لە بەرهەمی كۆمپانیای (ئەپڵ)ی ئەمریكیە .
لەرێگەی یەكێك لە بەڵگەنامەكانەوە دەركەوتووە كە سیستەمی (RCS) سەركەوتوو بووە لە بەئامانج گرتنی تەواوی سیستەمەكانی (ئەندرۆید) سەركەوتوبووە لە سیخوری كردن بەسەر تەواوی بەشەكانی مۆبایل تەنها بە ئامانجی دزینی بەرنامە و هەمو پێداویستیەكانی ناو مۆبایل .
لە بەڵگە نامەكەدا دەردەكەوێت كە سیستەمەكە سەركەوتو بووە لە تەحەكوم كردنی بەسەر مایكرۆفۆنی ناو مۆبایل كە لە رێگەی (ئەندرۆیدەوە) دزەی كردۆتە ناوی ، وە ئەتوانێت داوای رسمەكان و وێنەكان بكات و بیان بات بەتایبەتی ئەو وێنانەی ئەخرێنە سەر شاشەی مۆبایل ، وە ئەتوانێت دەست بگرێت بەسەر لیستی ناوەكان و سەرجەمی نامەكانی ناو مۆبایل ، وە ئەتوانێت برواتە ناو سەرجەمی هەمو ئەو ئیمێڵانەی لە ناو مۆایلەكەت ئەیان كەیتەوە و جێگیر كراون ، وە ئەتوانێت وشەی نهێنی مۆبایلەكە و شوێنی مانەوەت دیاری بكات .
وە كۆمپانیای دروست كردنی سیدی ئەڵێت ئەو مۆبایلانەی هەڵگری بەرنامەی (ios) بە زەحمەت تر ئەتوانرێت برۆنە نانویەوە و بەرنامەكانی بدزن ، دەركەوتووە كە هەر كاتێك كۆمپانیای "ئەپڵ" بەرنامەكانی نوئ ئەكاتەوە ئەوە بەتەواوی شفرەكانی چونە ناو مۆبایل دائەخاتەوە ، بەڵام لەرێگەی هەندێك لەو بەرنامانەی لە ناو مۆبایلەكەتایە ئەتوانرێت بێتەوە ناوی و سەرجەم هەمو ئەو شتانەی بییەوێت بیبات.
بەملیۆنان گرێبەست
لە بەڵگەنامە نهێنیەكاندا دەركەوتووە كە دەزگای ئاسایشی عەرەبی صەدان گرێبەستیان بە ملیۆنان دۆلار بەستووە لە پێناوی كرینی سیستەمی خزمەتگوزاری سیخوری كردن بەسەر هاوڵاتیانی خۆیانەوە ، لە ناویاندا وڵاتی میصر بەرنامە و فایرۆسێكی پیسی كریوە كە نرخەكەی (850) هەزار دۆلارە .
وە بەپێی بەڵگەنامەكان وەزارەتی بەرگری میصری لەگەڵ كۆمپانیای سیدی ئیتاڵی هەستاوە بە كاری سیخوری كردن لەسەر كۆمپیوتەر و مۆبایلی هاوڵاتیانی میصری ، نرخی گرێبەستەكانی وڵاتی میصر لەگەڵ كۆمپانیاكە ئەگاتە زیاتر لە (750) هەزار یۆرۆ ، سەرەرای ئەوەی حكومەتی میصری گرێبەستی لەگەڵ زیاتر لە یەك كۆمپانیای سیخوری كردن بەسەر مۆبایل و ئەنتەرنێت و كۆمپیوتەرەوە كردووە .
لە ناو بەڵگە نامەكاندا فاتورە هەیە كە نرخەكەی (130) هەزار یۆرۆیە و تەنها لە پێناوی بەدەست هێنانی بەرنامە و سیستەمی (RCS) بۆ سیخوری كردن بەسەر هاوڵاتیانی خۆیەوە كریویەتی كە توانای هەیە برواتە ناو هەمو مۆبایلێكەوە و هەرچی لە ناویایەتی لە وێنە و نامەكان و ناوەكانی ناوی بە ئاسانی بیبات .
وە بەپێی بەڵگەنامەیەكی تری دزراوی نهێنی دەركەوتووە كە دەزگای هەواڵگری سودانی بۆندێكی بە نرخی (480) هەزار یۆرۆ لە حوزەیرانی 2012دا لەگەڵ كۆمپانیای (Hacking Team) بۆ كرینی فاتورە ئەنجام داوە .
لەهەمانكاتدا كۆمپانیای (Hacking Team) ئیتاڵی گرێبەستێكی لەگەل وڵاتی سوداندا لە ناوەراستی ساڵی 2013 بەستووە ، كە لەسەر گرێبەستەكە نەتەوە یەكگرتووەكان بە نامەیەكی ئیمێڵی ئەلیكترۆنی لە 10 ئازاری 2015 بۆ كۆمپانیاكەی ناردووە پرسیاری لە كۆمپانیاكە كردووە و باسی لە پەیوەندی كۆمپانیاكە لەگەڵ وڵاتی سودان كردووە ، و ئەڵێت : "بەرهەمی پەیوەندی ئێوە لەگەڵ خەرتوم بەدەست هێنانی ئەو بۆندە گەورەیە چیە؟" كۆمپانیاكەش بە خێرایی وەڵامی نەتەوە یەكگرتووەكان ئەداتەوە و ئەڵێت: "پەیوەندی كاركردن نامانبەستێتەوە بە سودان" .
سیخوری كردن ... ئاسان و گرینگ
پسپۆرانی بواری كۆمپیوتەر و پەیوەندیەكان و تەكنۆلۆزیای زانیاریەكان ئەڵێن بەرەوپێش چونە نوێیەكانی سەردەمی ئەمرۆ وای لە خەڵك كردووە هەمو زیانیان لەسەر كۆمپیوتەر و ئەنتەرنێت و مۆبایلی زیرەك بێت ، بۆیە كاری سیخوری كردن و چاودێریكردن بەسەریان بۆ هەركاتێك بییانەوێت زۆر ئاسان بووە ، تەنانەت كۆمپیوتەر و مۆبایلی زیرەك بۆتە "سەنتەری سیخوری كردن" و خزمەتێكی گەورە بە ئاسایشی وڵاتان ئەكات .
پسپۆرێكی بواری كۆمپیوتەر بۆ قودسی عەرەبی ئەڵێت: "قەبارەی بەرنامەكان و فایرۆسەكانی كاری سیخوری ئەكەن بەرادەیەكی زۆر گەورە بوون ، تەنانەت كە ناتوانرێت بەرنامە و سیستەمەكان كورت بكرێنەوە و دیاری بكرێن ، وە ئامرازەكانی چاودێری كردن فرە جۆرن و هەندێكیان لە رێگەی بەرنامەكانەوە ئەكرێن و هەندێكیشیان لە رێگەی خزمەتكوزاریەوە ئەكرێن" بەو واتایەی دەزگاكانی ئاسایش تەنها پشت بە سیخوری كردنی یەك كەسەوە نابەستن بەڵكو هەمو رێگاكان ئەگرنەبەر .
هەروەها پسپۆرەكە ئەڵێت:"مادام كۆمپیوتەر و مۆبایلی زیرەكی خۆت پەیوەستە بە خەتی ئەنتەرنێتەوە كەوایە تۆ بەسەر هەمو جیهاندا كراوەی ، واتا هەمو كاتێك پرۆسەی هاتنە ناو مۆبایل و كۆمپیوتەرەكت بەردەستە و ئامادەی بۆ دزینی سەرجەمی بەرنامە و شتەكانی ناو كۆمپیوتەر و مۆبایلەكەت و هیچ پاسەوانیەكی تەواوی بەسەردا ناكرێت بۆ ئەوكەسەی ئەنتەرنێت بەكار ئەهێنێت" . بۆیە لەهەمو كاتێكدا تۆ ئامادەی بۆ ئەوەی سەرجەمی شتەكانی ناو مۆبایل و كۆمپیوتەرەكەت بدزرێت .
وە پسپۆرەكە ئامازە ئەكات و ئەڵێت ئابوری گەورەی جیهان ساڵانە زەررمەندێكی زۆری توش ئەبێت بەهۆی كاری كۆمپانیاكانی سیدی و دزینی بەرنامە و شتەكانی ناو كۆكپیوتەر كە هەمو ئەوانەی مەست و سەرخۆشی كاری دزینی بەرنامە و وێنە و نامەی مۆبایل و كۆمپیوتەرن ، و ئامانجیان دزینی سەرجەم پێداویستیەكانی تاكەكەسیە و ئەرۆنە ناو كۆمپیوتەر و مۆبایلە تاكەكەسیەكان ، یان ئەرۆنە ناو زمارە حسابی بانكەكان و پارەی هاوڵاتیان لە رێگەی ئەنتەرنێت و خزمەتگوزاری بانكیەوە ئەدزن كە لەرێگەی ئەنتەرنێتەوە دابین كراوە .