كەوتنە خوارەوەی فرۆكەی ئیسرائیلی و ململانێیەكی تر لە ناوچەكەدا

 

ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆستی ئەمریكی دەڵێت: لە راستیدا ئەو شەڕەی بە خۆپیشاندانی ئاشتی لە دژی بەشار ئەسەدی سەرۆكی سوریا دەستی پێكرد ، خێرا گۆڕدرا بۆ ململانێی جیهانی بۆ ئەوەی دەست بەسەر ئەو بەشە وێرانەی سوریادا بگرن ماوەتەوە ، كە هەڕەشەی بڵاوبونەوەی ململانێیەك لە چوارچێوەیەكی فراوانتر دەكات .

ئەوەی لە ئاسمانی سوریا برندار ئەبێت و دەكوژرێت بە هۆی فرۆكەی شەڕی وڵاتانەوە نیە ، بەڵكو بەهۆی ململانێی كۆمەڵێك هێزە كە ململانێ لەگەڵ یەكتردا دەكەن ، لە چوارچێوەی زنجیرەیەك لە هاوپەیمانیەتیە دروست كراوەكان ، هاوپەیمانیەتیەكان لە یەكێك لە بەرەكان ئەگوازرێتەوە بۆ بەرەیەكی تر و بۆ دژایەتی بەرەكەی تریان ، ئەمریكا و توركیا و ڕوسیا و ئێران هێزیان لە ناو خاكی سوریا هەیە ، ڕوژ بە ڕۆژیش زیاتر روبەروبونەوە لە نێوانیاندا ڕوئەدات .

لە هەفتەی توڕەبونی ڕابردودا هەریەكە لە توركیا و ڕوسیا و ئێران و ئیسرائیڵ فرۆكەیەكی شەڕیان لە دەستدا و تێكشكێنران ، لەهەمان كاتدا چەند ڕۆژێكە ئەمریكا شەڕی میلیشیا چەكدارەكان دەكات ، كە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرێن ، وبونەتە هۆی كشانەوەیان بۆ بیابانی ڕۆژهەڵات ، وە هێزەكانی ئەمریكی بەرەو زیاتر بونی ململانێی ناو سوریا هەنگاو دەنێن .

سامی نادر لە پەیمانگای ڕۆژهەڵات بۆ كاروباری ستراتیژی دەڵێت: "مەترسی زیاتر بەرز بۆتەوە ، وە بۆتە هۆی دروست بونی شەڕێكی ساردی تازە لە ناو هەمو سوریادا ، وە بە ڕوانین لە بونی هێزی گەورەی وڵاتان لە ناوچەكەدا بۆ هەر زیادبونێكی جەنگی سارد ئەگەری هەڵگیرسانی شەرێكی هەرێمایەتی یان جیهانی هەیە ، بەڵام ئەمجارەیان لە ڕێگەی بریكارەكانیان نیە وەكو لە رابردودا باسیان دەكرد ، بەڵكو ڕاستەوخۆ خۆیان بەشداری شەڕەكە دەبن" .

وە لەگەڵ زیادبونی دەستەڵاتی بەشار ئەسەد و دەست گرتنەوەی بەسەر ناوچەكانی سنوری سوریا و عێراق و ڕوبەڕوبونەوە و گەماڕۆدانی داعش ، یاریچیەكان ئێستا كیبەركێ دەكەن بۆ دروست كردنی ئەنجامی كۆتایی شەڕ ، بەپێی ئەوەی كە ڕۆژنامە ئەمریكیەكە باسی كردووە .

دابەش كردنی ڕوبەری خاكی سوریا

حكومەتی سوریا روبەرێكی زۆری خاكی سوریای گرتۆتەوە ، زیاتر لە نیوەی خاكی سوریا لە ژێر دەستی لایەنگرانی بەشار ئەسەد دایە ، كە لەلایەن ڕوسیا و ئێرانەوە پاڵپشتییان دەكرێت .

وە ئەمریكا دەستی گرتووە بەسەر نیوەكەی تری خاكی سوریادا ، كە پێكهاتووە لە (27%) خاكی سوریا كە بۆتە هۆی دروست بونی كێشە لە نێوان هێزە كوردەكان چونكە بەشی باكوری ڕۆژهەلاتی وڵاتیان بەهاوكاری و پالپشتی چەك و هێزی ئاسمانی و ڕاوێژكارانی لە هێزەكانی پرۆسەی تایبەتی ئەمریكا لە دەستی داعشیان دەرهێناوە ، وە ئەمریكا دەڵێت هێزەكانمان تا چەسپاندنی ئاشتی دەمێنینەوە ، وەڵامی پرسیاری مانەوەشیان تاكەیە ئەوە بەكراوەیی دەمێنێتەوە .

توركیا لەگەڵ هێزەكانی ئرپزسیۆنی سوریا بەسەر بەشێكی زۆری خاكی باكوری سوریادا زاڵ بووە و لەدەستیایەتی ، ئەوە بو مانگی ڕابردو توركیا دەستی كرد بە هێرشێك بۆ سەر شاری عەفرین .
ئەو بارودۆخە نارێكە و ئەو شەڕەی لە ناوچەكەدا هەیە ، بەشێوەیەكە توركیا شەر دەكات هاوپەیمانی ئەمریكایە و لە پەیمانی ناتۆدایە ، كوردەكان هاوپەیمانی ئەمریكان ، لەهەمان كاتدا بەنهێنی یارمەتی لە حكومەتی سوریا وەردەگرن ، بەڵام حكومەتی سوریاش لەهەمان كاتدا پاڵپشتییان دەكات ، میلیشیاكان هێرش دەكەنە سەر كوردەكانی هاوپەیمانی ئەمریكا و ڕاوێژكارانی ئەمریكی لە ڕۆژ هەڵاتی سوریا .
ڕوسیا یاری دەكات ، بۆتە لایەنێكی سەرەكی و زاڵ بووە بەسەر هاوسەنگی هێزی سەربازی لە سوریادا ، بەتایبەتی كاتێك لە ساڵی 2015دا بە نوێنەرایەتی بەشار ئەسەد دەست وەردانی لە سوریادا كرد ، ئێستا ڕۆڵی هێزێكی گەورەی چەكدار وە لە هەمان كاتدا نێوەندگیری ئاشتی بەرەو ڕۆژئاوا دەبینێت .

هەیمەنەی ئێران زیا دەبێت


بەپێی وتەی ڕۆژنامە ئەمریكیەكە هەیمەنەی سەربازی و سیاسی ئێرانی لە سوریادا ڕۆژ بەڕۆژ زیاتر دەبێت ، و پاڵنەری هەڕەشەی زۆرترین ململانێیە كە بەخێراییەكی فراوان بڵاو دەبێتەوە ، هێزی گەورەی ئێران لە سوریا لە ڕێگەی فراوانی بواری سەربازی و دارایی گەورە دەركەوت ، كە حكومەتی سوریا ئامادە بو بەهۆی ئێرانەوە ڕوبەرێكی فراوانی خاكی لەدەست چوی وەربگرێتەوە كە بەهۆی سەرەتای هەڵگیرسانی شۆرشەوە لە دەستی دابو ، لە ناویشیاندا پرۆسەی فراوان بونی هەیمەنەی ئێران لە سوریادا .
وە ئیسرائیل چاودێری فراوان بونی هەیمەنەی میلیشیاكانی ئێرانی كردووە ، بەتایبەتی لەسەر سنورەكانی لەگەڵ سوریا ، چونكە لەو شوێنانەی هێزی ئێرانی و هاوپەیمانەكانی لێیە ، ئیسرائیل توشی ڕوبەروبونەوە بۆتەوە لەگەڵیان ، لە ناویاندا حزبوڵای لوبنانی و هەندێك میلیشیای شیعی عێراقی كە كاتی خۆی لە عێراقدا ڕوبەڕوی هێزەكانی ئەمریكا بونەوە .

كۆتایی چەند ڕۆژی ڕابردو كە فرۆكەی شەڕكەری ئیسرائیلی خرایە خوارەوە ، ئەوە یەكەم جار بو لە ماوەی هەشتاكانی سەدەی رابردودا ، لە ڕێگەی سارۆخی دژە فرۆكەی سوریاوە خرایە خوارەوە، كە لەلایەن ڕوسیاوە بەدەستی هێنابو ، ئەوەش زۆرترین مەترسی بۆ ئێران و ئیسرائیل دروست كرد ، لە ئێستا هەردوكیان لە سوریا بە شێوەیەك لە شێوەكان و ڕاستەوخۆ بۆ یەكەم جار ڕوبەروی یەكتر دەبنەوە .

ئیسرائیل دەستی كرد بە هێرشی ئاسمانی كاتێك فرۆكەیەكی بێ فرۆكەوانی ئێران سنوری ئیسرائیلی بەزاند و هاتە ناو خاكی ئیسرائیلەوە ، تشاغای تزۆرێل بەرێوەبەری گشتی لە وەزارەتی هەواڵگری ئیسرائیلی گوتی وڵاتەكەمان ڕێگری لە ئێران دەكات لە بونی هەیمەنەی ئێستای لە ناو خاكی سوریادا .
تزۆرێل گوتیشی: "لە ڕاستیدا هەمو لایەك بیر دەكاتەوە كۆتایی بە شەڕ بهێنرێت ، ڕوسیا و ئێران پێیان وایە دەبێت بەشێكی دادپەروەرەیان هەبێت چونكە ڕژێمی بەشار ئەسەدیان رزگار كردووە ، ئەوەش وامان لێ دەكات ئێمە بیر لە دەست تێوەردانی زیاتری ناوخۆی سوریا بكەینەوە ، بۆ ئەوەی كاریگەری لەسەر چۆنیەتی دروست كردنەوەی سوریای داهاتودا هەبێت ، وە ئێران هێڵی سوری بەزاند بەتایبەتی كاتێك لە ڕێگەی فرۆكەیەكی بێ فرۆكەوان سنورەكانی ئیسرائیلی بەزاند و هاتە ناوەوە " .
هەروەها ئەو بەرپرسەی ئیسرائیلی وتیشی: "ئەوە هێرش نیە ، بەڵكو ئەوە تاقی كردنەوەیەكە بۆ سنورەكان و بنەماكان ، وە بۆ ئیرانیەكان ئامرازێكی باشتر نیە ، لە تاقی كردنەوەی سنورەكان ، تا رزگاریان بێت لە ئەنجامی ئەو كارەی كردویانە ، بۆیە پێویستە داوایان لێ بكەین هەر ئەوە بكەن كە كردویانە" .

تارمایی ڕوبەڕوبەنەوەی ئێران و ئەمریكا

ئیدارەی تراپ هۆشداریدا بەهۆی مەترسی بونی داعش ئەوە ئێران لە سوریا زیاتر دەستەڵاتەكانی و هەیمەنەی خۆی فراوان بكات ، وە بەپێی پلانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا دەربارەی سوریا ، كە مانگی ڕابردو ڕایگەیاند هێزەكانی ئەمریكا دەمێننەوە ، كە ژمارەیان دەگاتە دو هەزار سەرباز ، و زۆرینەیان لە باكوری ڕۆژهەڵاتی سوریا جێگیر كراون ، بۆ ئەوەی "هەیمەنەی ئێران لە سوریا كەم بكەنەوە ، و وڵاتانی جیران دڵنیابن لە هەر هەڕەشەیەك كە لە ناو خاكی سوریاوە ئەكرێتە سەریان" .
لە بەرامبەردا ئێران بەڵێنیدا ڕێگە بە مانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا نەدات ، چونكە كاریگەری لەسەر تارمایەكانی هەڵگیرساندنی ڕوبەڕوبونەوەی ئێران و ئەمریكا ، وە ئێران و ئیسرائیل دەبێت .

وە ئەكبەر ویلایەتی ڕاوێژكاری كاروباری دەرەوەی رابەری ئێران ئایەتوڵا عەلی خامنەئی گوتی: "ئەمریكە سەركەوتو نابێت لە دابەش كردنی خاكی سوریا ، بۆیە دەبێت لە ڕۆژهەڵاتی ڕوباری فوڕاتەوە لە خاكی سوریا برۆن و دەرچن ، ئەگەرنا دەریان دەكەین" ، ئەوەش بەپێی كۆمینتەكانی ئاژانسی هەواڵی میهری ئێرانی كە بڵاوی كردبویەوە .
ڕۆژی چوارشەممەی رابردو ویلایەتی قسەی كرد بە یەك ڕۆژ پێش بۆردومان كردنی میلیشیاكانی ئێران و دروست كردنی هێزی پیاوانی تایفەگەری لە ناوخۆی سوریا ، كە هێرشێكی گەورەیان كرد بۆ سەر بنكەیەكی سەربازی و لایەنگری كوردەكان بون ، و سوپای ئەمریكی لێبو ، وە لە هەمان كاتدا ئەمریكا بە فرۆكەی شەركەر روبەروی هێرشەكە وەستایەوە .

وە بووە هۆی هەڵگیرساندنی توندوتیژی بۆ هەریەكە لە توركیا و ئێران و ئەمریكا ، تا ڕوسیا ئەو نا ئارامیە ڕابگرێت و زیاتر نەبێت ، وە تزۆرێل گوتی: "ئەوانە هێزێكن هەیمەنەی خۆیان بەسەر خاكی سوریادا سەپاندووە ، و توانای خۆیان دەرخستووە لەسەر زاڵبون بەسەر هەڵوێستەكاندا ، بۆیە پێشبینی دەكەم كە ڕوسیا دەیەوێت پارێزگاری لەسەر دەستكەوتەكانی لە سوریادا بكات ، وە لە راستیشدا لە سوریا دەستكەوتی زۆری بەدەست هێناوە ، ئێستا دەیەوێت بارودۆخەكە ئارام بكاتەوە ، وە هەر بۆیە ڕوسیا دەیەوێت ئاشتی لە سوریا لەسەر دەستی خۆی بێت" .

بەپێچەوانەوە ژمارەیەك لە چاودێران لە ڕوسیا بە گومانن ، چونكە دەست دەگرێت بە هەیمەنەی خۆی بۆ ئەوەی كاریگەری لەسەر تەواوی یاریچیەكانی ناو خاكی سوریا هەبێت ، و ڕێگری دەكات كە لە دەستی دەرنەچێت ، ڕوسیا گوتی لە ڕاستیدا میلیشیاكان ئاگادار نەكرابونەوە كە پلانی دەست پێكردنی هێرشەكە بۆ سەر بنكەی سەربازی بە یارمەتی ئەمریكا بووە ، بەلكو هەروەها ڕوسیا نەیزانیوە و ئاگار نەبووە كە فرۆكەی بێ فرۆكەوانی ئێرانی هەستاوە خاكی ئیسرائیلی بەزاندووە ، ئەوەش بەپێی وتەی بەرپرسانی ئیسرائیلی .

وە ڕاوێژكاری نێوەندگیر لە نێوان هێزەكانی سوریادا (سەلمان شێخ) گوتی: "ڕوسیا هەیمەنەی زۆر لەوە زیاترە كە ئێمە دەیزانین ، بەڵام زیاتر نیە لەوەی ئێمە دەمانەوێت ، بۆیە شەڕ لە سوریا لە ململانێی ناوخۆییەوە دەگوازرێتەوە بۆ شەڕی وڵاتانی جیهانی و هەرێمایەتی" .

وە هەر شێخ گوتیشی: "شەڕی سوریا كۆتایی نەهاتووە و بە ئاسانیش كۆتایی نایەت" .