بە مەدەنیكردنی راپەڕین

گەلی كورد بە درێژایی سەدەی رابردوو لەم هەرێمەدا لەژێر هەڕەشەی چەوساندنەوەو جینۆساید و لەناوبردن و سڕینەوەی شوناسی دوژمناندا بووە، لەپاش رزگاربوون لە كۆلۆنیالیزم و دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق و دامەزراوەكانیشی ئەم رەوشە هەر درێژەی هەبوو، كورد بۆئەوەی بوونی خۆی بسەلمێنێت و پارێزگاری لە شوناسی كورد بوونی بكات لە ناوەڕاستی شەستەكانەوە دەستی دایە شۆڕشی چەكداری، لەوكاتەشەوە دەیان هەزار قوربانی داوەو تووشی جینۆساید و ئەنفال و كوشتار و ئەشكەنجە و زیندانیەكی زۆر بویەوە، ئەم رەوشە درێژەی هەبوو هەتا راپەڕینی 1991، ئەوكاتە شۆڕش چووە قۆناغێكی پێشكەوتووتر كە ئەنجامدانی راپەڕێنێكی چەكدارانەو شۆڕشگێڕانەبوو دژ بە داگیركەری بەعس و سەرئەنجام ئیدارەیەكی كوردی بە ناوی هەرێمی كوردستانەوە دروست بوو، لە هەڵبژاردنی 1992 دا كورد بە زۆرینەی دەنگ بەشداری هەڵبژاردنی پەرلەمانی كرد و بەرپرسیارێتی سپارد بە دوو پارتی سەرەكی و لەوكاتەوەشەوە هەتا ئێستا ئەم دوو پارتە هەر لە هەرەمی دەسەڵاتدان، بەڵام پاش تێپەڕبوونی 26 ساڵا لە حوكمڕانی یەكێتی و پارتی، ئێستا كورد لە هەرێمی كوردستاندا، هاوڵاتیانی كوردستان لە خراپترین دۆخدا دەژین و لەم ساڵیادی راپەڕینەشدا ئەگەر سەیری تۆڕەكانی فەیسبوك و تویتەر و میدیاكان بكەین زۆرینەی هاوڵاتیان داوای گۆڕانكاری و ریفۆرم و زۆرجاریش راپەڕینێكی تر دەكەن، بە بیانوی ئەوەی ئەم هێزە سیاسیانەی كە لە دەسەڵاتدا بوون نەیانتوانیوە بە بەرپرسیارێتی سیاسیی خۆیان هەڵسن و دواجاریش دۆخێكی سیاسی نالەبار و سیستمێكی گەندەڵا و ستەمكار و نادیموكرات و بێ‌ پلانیان بەرهەم هێناوە كە لە ئێستادا شایەنی مانەوە نین. بەڵام لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا بە چ شێوازێك جەماوەر روبەڕووی ئەم دەسەڵاتە ببێتەوە، كە نەبێتە مایەی كاولكاری و وێرانی و ئەوەش كە هەیە لە دەست بچێت وەك لە بەهاری عەرەبیدا رویدا؟
ئەوەی لە بەهاری عەرەبیدا رویدا دەتوانرێت كورد وەك ئەزموونێك كەڵكی لێ‌ وەربگرێت، چونكە دەبێت بگەینە ئەو راستیەی كە تەنها ئەنجامدانی راپەڕین نابێت ببێتە ئامانج، بەڵكو بوونی پلانێكی سەركەوتوو بۆ بنیاتنانی سیستمێكی نوێ‌ و حوكمڕانیەكی سەركەوتوو دیموكراتیەتێكی گەشەكردوو ئامانج بێت، كە ئەمەش ناكرێت بدرێتە دەستی شەقام و لە شەقامەوە رابەڕایەتی بكرێت، چونكە ئەوە یەكێك بووە لە هۆكاری بێ‌ ئەنجام بوونی راپەڕینیەكانی بەهاری عەرەبی.
ئەگەر سەیری هەرێمی كوردستانیش بكەین لە ماوەی ساڵانی رابردوودا جۆرەها شێواز لەلایەن چین و توێژە جۆربەجۆرەكان و رێكخراوەكان و پارتە سیاسیەكان گیراوەتە بەر بۆ روبەڕوبوونەوەی دەسەڵات و ئەنجامدانی چاكسازی، بەڵام هەمووی بێ‌ ئەنجام بووەو لەم ساتە وەختەدا كە 26 ساڵا تێپەڕدەبێت بەسەر ئەنجامدانی راپەڕیندا هەموو شتێك بە بنبەست گەیشتووەو گەندەڵیش لە چڵەپۆپەدایەو حكومەت لە لاوازترین دۆخدایەو پارتە سیاسیەكانیش شكستیان خواردووە لە دۆزینەوەی هەر رێگەچارەیەكدا بۆ رزگاركردنی هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان لەو بارودۆخەی كە ئێستا تیایدا دەژین، كەواتە ئەم قۆناغە زۆر هەستیارەو هەموو هێزە سیاسیەكان و ناوەندەكانی بڕیارو كەسانی پسپۆڕ و ستراتیجی دەبێت زۆر بە وردی مامەڵەی لەگەڵدا بكەن بۆئەوەی بە پلانێكی ستراتیجیەوە بێنە مەیدان و ئەمەش بكرێتە سەرەتای هەنگاوێك بۆ گۆڕانكاری و چاكسازی و بنیاتنانی سیستمێكی حوكمڕانی چاك لە ئایندەدا.
بە بڕوای بەندە لەم دۆخەدا هەنگاونان بۆ بنیاتنانی كۆمەڵگەی مەدەنی باشترین رێگەیە كە دەتوانین گەلی كورد بەبێ‌ توندوتیژی بگەیەنێتە كەناری ئارامی و هەرێمەكەش لە توندوتیژی و كاولكاری بپارێزێت و دەسەڵاتدارانیش ناچار بكات ئەگەر چاكسازیان پێ‌ نەكرا كورسی دەسەڵات بەجێ‌ بهێڵن.
كۆمەڵگەی مەدەنی خاوەنی ئایدیۆلۆژیایەكی تایبەت نیە و تەعبیر لە بەرژەوەندی گروپ و چین و مەزهەب و توێژێكی تایبەت ناكات، بەڵكو بە كۆی گشتی كە خۆی بریتیە لە سەندیكاكان و رێكخراوەكان و یانەكان و پارتە سیاسیەكان و میدیاكاران دەبینێتەوە، واتە هەموو پێكهاتەكانی كۆمەڵگە خۆیانی تیا دەبیننەوەو ئامانجی سەرەكیش بەرژەوەندی گشتیە، لەبەرئەوە لە هەر كۆمەڵگەیەكدا، كۆمەڵگەی مەدەنی بوونی هەبێت لەو شوێنەدا ستەمكاری و گەندەڵی و دواكەوتوویی ناتوانێت ببێت. چونكە ئەندامەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی وەك تاكێكی خۆبەخش، خاوەنی ئینتیمایەكی نیشتمانین، خۆیان بە پارێزەری بەرژەوەندیەكانی خەڵك و نەتەوەو نیشتمان دەزانن، واتە لەلایەك رێگە نادەن دەسەڵاتدارانێكی گەندەڵا حوكمڕان بن، لەلایەكی تریش رێگە بە هیچ پارت و لایەنێك نادەن كە خیانەت لە نیشتمان بكەن.
رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی وەك حكومەتی سێبەر وان كە بەردەوام چاودێری بەسەر حكومەتی فەرمیەوە دەكەن، ناهێڵن حكومەت بە ئارەزووی خۆی حوكمڕانی بكات بەڵكو دەبێت حكومەت بەرپرسیارێتی خۆی بەرامبەر بە هاوڵاتیان و نیشتمان جێبەجێ‌ بكات و ئەگەر ئەوكارەش نەكات، بەشێوازی جۆراوجۆر لە رێگەی مانگرتن و رێپێوان و جۆرەها شێوازی تر حكومەت ئیفلیج دەكەن و ناچار بە وەڵامدانەوە یان هەڵوەشاندنەوەی دەكەن.
كۆمەڵگەی مەدەنی خاوەنی پلانی خۆیەتی بۆ گەشەپێدانی كۆمەڵگە و بەگەڕخستنی تواناكان و رەخساندنی بواری یەكسان بۆ ژن و پیاو و گەنج و هەموو چین و توێژەكان، هەتا بتوانن وڵاتێكی خاوەن شارستانیەت و گەشەكردوو بنیات بنێن وەك ئەوەی كە ئێستا لە رۆژئاواو هەندێك وڵاتی پێشكەوتووی رۆژهەڵاتدا دەبینرێت، بەڵام پرسیارە جەوهەریەكە ئەوەیە چۆن هەرێمی كوردستان بگەیەنرێتە ئەو ئاستەو رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی ببنە ئەو هیًزە خاوەن فشارەی كە حكومەت ناچار بكەن بە وەڵامدانەوەی داواكاریەكان و ئەگەر ئەوەش نەبوو لە دەسەڵات دووری بخەنەوە.
بۆ ئەم مەبەستە سەرەتا پێویستە لیژنەیەكی هاوكاری بە نوێنەرایەتی هەموو پێكهاتەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی دروست بكرێت، لەپاشاندا پلانێك دابنرێت بۆئەوەی ئەم رێكخراوانە لەسەر كۆمەڵێك ئامانجی هاوبەش كۆبكاتەوە، دواجار ئەو ئامانجانە وەك هۆشیاریەكی كۆمەڵایەتی لە رێگەی میدیاكان و سۆشیال میدیاوە بڵاوبكرێتەوە هەتا لەناو خەڵكدا رایەكی گشتی دروست بكات، لەدوای ئەوە پلانەكان بەپێی قۆناغبەندی A و B رێكبخرێت بۆئەوەی پلانەكە دەست بە جێبەجێكردنی بكرێت و لە ئەم رێگەیەوە داواكاریەكان بگەیەنرێتە حكومەت و ئەو پارتانەی كە بەشداریان كردووە لە پێكهاتنیدا، هەتا بەدەم داواكاریەكانەوە بێت و وەڵامی راست و دروستیان بداتەوە. ئەگەر ئەمەش نەكرا، ئەوا پلانی B بگیرێتە بەر كە هەوڵدانە بۆ روخاندنی حكومەت بەشێوازی مەدەنی و دوور لە توندوتیژی كە یەكێك لە گرنگترین هۆكارەكانی پەنابردنە بۆ سندوقەكانی دەنگدان، چونكە لەم رێگەیەوەو بە شێوازێكی مەدەنی و دور لە هەر توندوتیژیەك جەماوەر دەتوانێت سزای پارتە گەندەڵەكان بدات و لە كورسی دەسەڵات دوریان بخاتەوەو ئەمەش سەرەتای گۆڕانكاریەو هەنگاونانە بۆ دروستكردنی سیستمێكی سیاسی دیموكرات و گەشەكردو بنیاتنانی و حكومەتێكی چاك.