چەوان دێ زمانێ خوەیێ شرین پارێزین؟

ل 21/شواتا سالا 1999 رێكخراوا یونسكو هەر سال وەكی ڤێ رۆژێ كرە جەژنا زمانێ دایكێ (Mother language) پشتی هەست ب مەترسیێ هاتیە كرن كو هندەك زمانێن جیهانێ بەرەڤ نەمانێ ڤە دچن!

ب دیتنا من زۆر یا فەرە گرنگیەكا مەزنتر ب پاراستنا زمانان بئێتە كرن ژوێ خەمخوریا دئێتە پێشچاڤ بۆ پاراستنا هندەك گیانەوەر وبالەفران ژخلاسبوونێ، چونكی زمانێ دایكێ ناسنامەیا مللەتانە وخالا جوداكەرا كەسایەتیا نەتەوەیانە وەكی فەلەسوفێ ئەلمانی مارتن هایدغەر دبێژتن:" زمانێ من جهـ ووارێ منە، زمانێ من سنۆرێ جیهانا منە وسیمایێ وەڵاتێ منە، ودپەنجەرا زمانێ خۆرا وبچاڤێن وی ئەز بەرێ خو ددم پارچەیێن دیترێن گەردونێ بەرفرەهـ، زمانە خویا دكت ناسنامەیا مرۆڤی وزاتێ كەسووكیێ مرۆڤی" وددرێژاهیا مێژوویێ دا ئەو مللەتێ زمانێ خوە ژدەست دای یێ وەكی دیناصوران ژسەر رویێ ئەردی بەرزە بووی، هەر وەكی ماموستایێ ڕەوشەنبیر صلاح سعد الله دكتێبا خۆدا (لغە الكرد )دا گۆتی:(چەند مللەتەك دگەل كوردان دژیان وەكی حیپی وكاشی...وچەندەكێن دیتر، بەلێ چونكێ زمانێ وان نەمان، ئەو مللەتەژی هندابوون ونەمان) هەر چەندە دویندەهـ وسلالەتا وان خلاس نەبووینە بەلێ هیچ كەس نزانت كا نەڤیێت وان مللەتان كینە!، ودیسان پیتە پێدنا زمانان وهەولێن هەر نەتەوەیەكێ ژبۆ پاراستنا زمانێ دەیكێ پاراستنە ل فوسەیفوسائا جوداهیا كەلتوری ورەوشەنبیری ل جیهانی، وژیانا مرڤایەتێ ب ڤێ گەلەك جوریا زمانان جوان وخوش ومەزنە؛ لەوا خودایێ مەزن ئەڤ كەلەك جوریە كریە ژنیشانێن هەرەبەرزێن مەزناهیا خۆ دەمێ ئەڤ نیشانا مە گۆتی هەڤ جووت كری ل گەل مەزناهیا چێكرنا ئەرد وئەسمانان دەمێ كەرەم دكت: "ۆمِنْ ێَێاتِهِ خَلْقُ السَّمَاۆاتِ ۆالْأَرْچِ ۆاخْتِڵافُ أَلْسِنَتِكُمْ ۆأَلْۆانِكُمْ إِنَّ فِی ژَلِكَ ڵێَێاتٍ لِلْعَالِمِینَ"، لەوا ئەركێ پاراستنا فرەجوریا زمانێن دەیكێ بەرپرسیەكا نەتەویی وجیهانیە ژی.

وب چەندین هەوڵ وبزاڤان زمانێ دەیكێ یێ كوردی دێ ژمەترسیا لاوازبوونێ یانژی بەرزەبوونێ قورتال بتن وژوان:

- پیتە پێدانەكا زۆر مەزنتر یا ماددی ومەعنەوی ژلایێ حكومەتێ ڤە ب زمانێ مە ب رێكا دامەزراندنا دەزگەهێن گرنگ ژبۆ پێشڤەبرنا زمانی وپاراستنا وی مینا كورێ زانیاریێ كوردی، وكولیج وبەشێن زمانێ كوردی، ودیسان بپاراستنا ئەدەب وكەلتوورێ كوردیێ نڤێسای وداخلكرنا ئیلكترونی وبەڵاڤكرنا وێ هەمیێ.

- داهینانێت ئەدەبی یێت رۆمانێ بتایبەت زۆر گرنگن وبەلاڤكرنا وان داهێنانان ل جیهانێ، ویا دیارە رۆلێ داهینانێت شكسبیری چەندێ مەزن بۆ ژبۆ پێشڤەبرنا زمانێ ئینگلیزیێ پەتی وئێكگرتی!

- بەرگریكرنا ژزمانی هەمبەر هەوڵێن ترسناكێن عەولەمكرنا زمانێ ئینگلیزی ئەوێ بوویە ئاشەكێ مەزن وزمانێن هەژار دهێرتن، ودناڤا خەلكێ وێ بخۆدا ژی ناهێلتن.

- هەماهەنگیەكا باش دگەل رێكخراوا یونسكو وداخوازا هاریكاریێ ژێ.

- بزاڤێت ڕاستەقینە وبهێژ پێناڤ پەیداكرنا زمانەكێ ئێكگرتیێ فەرمی.

- دڤێت دەزگەهێن ڕاگەهاندێ پتر رۆلێ خۆببینن ژبۆ بەڵاڤكرنا زمانێ كوردیێ ڕەسەن، وبدیتنا من زۆر یا فەرە ئەم ددرامایێ دا چاڤ ل مصریا نەكن وهەمی دراما ب زمانێ كوردیێ پەتی بتن.

- بەرپرسیا گەنجان ژزمانێ كوردی زۆر مەزنە لەوا یا فەرە چەتینك - chatting- ل سەر تۆرا ئەنتەرنێتێ ب زمانێ پەتی بتن نەك ب زمانێ عامكی بتن، ژبەركو زاراڤێ عامكی ژی كەف ومەترسیە ل سەر زمانێ دایكێ یێ هەر مللەتەكێ.

وبكورتی پاراستنا زمانێ دایكێ بەرپرسیەكا كەسووكی وجڤاكی ونەتەوەیی وجیهانیە.