كورد لە پەراوێزی حكومەتە تەكنۆكراتەكەی عەبادیدا

حكومەتی تەكنۆكرات بریتیە لەو حكومەتەی كە لە كەسانی پسپۆڕ و شارەزا پێك دێت، ئەویش لە مانای (تەكنۆلۆژیا) واتە زانست، (كرات) بە واتای حوكم دێت، ئەمەش بەمانای حوكم و دەسەڵاتی پیاوە پسپۆڕەكان دێت، بەتایبەتیش ئەمانە كەسانی شارەزا لە بواری ئابوری و بازرگانی و پیشەسازی و .. هتد دەگرێتەوە لە دەرەوەی حیزبەكان . ئەم جۆرە حكومەتە لە دوای ساڵی 1932 لە ئەمریكا سەری هەڵداو كە لە پێش جەنگی جیهانی دوەمدا بوو ، لەو كاتەدا كۆمەڵە قەیرانێك روویانكردە ئەمریكا كە تاكە چارەسەر بۆ ئەو قەیرانانە بەو جۆرە حكومەتە روبەڕووی بوونەوە، جۆری ئەم حكومەتە لە وڵاتێكدا سەركەوتن بەدەست دەهێنێت كە خاوەن دەستور و دامەزراوە نیشتمانیە چەسپاوەكان و سەروەری یاسا بێت. چونكە ئەم كەسایەتیانە لەناو حكومەتدا دەبێت دەست كراوەبن بۆ چارەسەری قەیرانەكان بەشێوەیەكی زانستی و دەبێت دەسەڵاتی تەواویان پێ‌ بدرێت بۆ گۆڕانكاری و چاكسازی. حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق پاش ئەوەی ئەویش وەك نوری مالیكی تووشی كۆمەڵێك كێشەی نوێ‌ بوەوە، سەرەڕای كەڵەكەبوونی قەیرانە كۆنەكان، لەهەمانكاتدا دابەزینی نرخی نەوت و شەڕی داعش و زیاتر ئاڵۆزبوونی بارودۆخی ئەمنی عێراق، بارەكەی لەسەر عەبادی زیاتر قورس كرد، لەهەمانكاتدا بوونی كۆمەڵێك هێزی نەیاری شیعی تر وەك بزوتنەوەی (ئەحرار)ی موقتەدا سەدر و ئەنجوومەنی باڵای ئیسلامی و حیزبی فەزیلە، زیاتر بوونەهۆی ئاڵۆزكردنی بارودۆخەكە و هەوڵدان بۆ راكێشانی بەڕە لەژێر پێی عەبادیدا لەبەرئەوە لەچەند هەفتەی رابردوودا بینیمان كە سەدریەكان بە سەرۆكایەتی موقتەدا سەدر بونە رابەری ناڕەزایەتیەكانی خەڵك و لەناوخۆی ماڵی شیعەوە كەوتە فشار دروست كردن لەسەر عەبادی و دواجاریش ناچاری كرد كە چارەسەرەكانی رابگەیەنێت لە رێگەی حكومەتێكی تەكنۆكراتەوە و هەربەپەلەش وەك سەدر كاتی بۆ دیاریكردبوو لە 5 شەممەی رابردوودا كۆتا وادەبوو دەبوایە ناوی وەزیرەكان پێشكەش بكات و حەیدەر عەبادیش كردی. لەبەرامبەر ئەم دۆخە نوێیەدا جارێكی تر هێزە سیاسیەكانی كوردی تووشی شڵەژان كرد، چونكە ئەمە سەرەتایەك بوو بۆ كۆتایی هێنان بە ئالیەتە كۆنەكانی بەشداری كردنی حكومەت كە زیاتر هەڵپەی پارەو پۆست بوو وەك بریمەر لە یاداشتەكەیدا باسی دەكات. كوتلە كوردیەكان بەپەلە كۆبوونەوە بۆ هەڵوێست وەرگرتن لە ئاست ئەم رووداوە نوێیەدا، كە ئەویش جەخت كردنەوەیان بوو لەسەر وەرگرتنی رێژەی 20%ی پۆستەكان لە حكومەتی عێراقی و ئەوەش تەنها دەبێت لە رێگەی پارتە كوردیەكانەوە بێت، بەپێی رێژەی ئەو دەنگانەی بەدەستیان هێناوە. بۆ ئەم مەبەستەش بە زمانێكی هەڕەشە ئامێز بەرەوڕوی حەیدەر عەبادی بوونەوەو بەتایبەتیش جەختیان لەوە كردەوە كە لابردنی هۆشیار زێباری لە پۆستەكەی كە ئێستا وەزیری داراییە هێڵی سورە، بەڵام حەیدەر عەبادی لە جیاتی وەڵامدانەوە بە داواكاری پارتە كوردیەكان، رۆژی پێنج شەممە ناوی وەزیرەكانی ئاشكرا كرد و لەم لیستەشدا هیچ رەچاوی داخوازیەكانی پارتە سیاسیە كوردیەكانی نەكردبو، لەناو لیستەكەشدا دوو كەسایەتی كوردی كاندید كردبوو كەئەوانیش هۆشیار رەسوڵا بۆ وەزیری ئاوەدانكردنەوەو شارەوانی و د. نزار سەلیم بۆ وەزیری نەوت. راگەیاندنی ئەم لیستە بەدوور لە پشكی حیزبی و گوێنەدان بە دواكاری پارتە كوردیەكان، زیاتر ئەوانی تووشی ئیحراجی كرد، چونكە دەبێت كوتلە كوردیەكان ئێستا هەڵوێستی نوێ‌ بگرن، ئەویش یان دەبێت بڕیار بدەن كە ببنە ئۆپۆزسیۆن كە ئەمەش بەلای پارتە كوردیەكانەوە بەتایبەتیش دەسەڵاتدارەكان جێگەی رەزامەندی نیە، چونكە هەتا ئێستا پارتە كوردیەكان بە دەسەڵاتدار و بێ‌ دەسەڵاتەوە تەنها وەك وەرگرتنی پۆست و پلە چوونە بەغداو هەریەكەیان هەوڵیانداوە ئیمتیازێكی زیاتر بەدەست بهێنن، لەبەرئەوە لە بەغدا هەمووان لەیەك دەچن و زۆر جیاوازیان نیە. هەر لەبەر ئەمەش كە تەنانەت یەكگرتوو كۆمەڵا و گۆڕانیش لەگەڵا پارتی و یەكێتی هاوهەڵوێستن و ئەمەش بە هەڵوێستی نیشتمان لەقەڵەم دەدەن، تەنانەت دوولایەنی زۆر توند لە كوردستان بەرامبەر بە پارتی كە كۆمەڵا و گۆڕانن ئێستا زۆر سەرسەختانە بەرگری دەكەن لەپێناو هێشتنەوەی وەزیرەكان پارتی و یەكێتی و وەك مەحمود رەزا لە چاوپێكەوتنێكی دا لەگەڵا رادیۆی گۆڕان وتی "ئەمە وەك خواردنەوەی پیاڵەیەك ژەهرە وایە بۆ ئەوان بەڵام هەڵوێستە نیشتمانیەكە ناچاری كردووین بەمە".كاك ئەحمەدی حاجی رەشیدیش وتی لابردنی هوشیار زێباری هێڵی سورە . لێرەوە ئێمە دەبینین كە كورد بە گشتی هەڵوێستیان چەند وازەو جۆری پلانەكەشیان چەند سادەو ناستراتیجیە بۆ مامەڵە كردن لەگەڵا حكومەتی بەغدا، چونكە هەموو مەرجەكانیان هەر باسە لە پۆست و پارەو لە دەرەوەی ئەوە پێشنیارێكی تریان نیە، لەكاتێكدا كە حكومەتی عێراقیش هەست بە ئەم هەڵوێستە لاوازەیان دەكات، زیاتر هەوڵی پەراوێزخستنیان دەدات، بەتایبەتیش لەم كاتەدا كە گوتارێكی كوردی هەیە لەلایەن سەرۆكی هەرێمەوە رابەرایەتی دەكرێت و باس لەسەربەخۆیی و جیابوونەوەو ئەنجامدانی ریفۆرم دەكەن لە هەرێمی كوردستانداو ئەم گوتارەش هەندێك وڵاتی دراوسێ‌ و عەرەبی عێراقی بەگشتی نیگەران كردووە، لەكاتێكدا كە هێزە عەرەبیە عێراقیەكان دەزانن ئەم گوتارە لەسەر بنەمایەكی ستراتیجی دانەرێژراوەو زەمینەی بۆ نەڕەخسێنراوەو تەنها وەك موزایەدەیەكی سیاسیی بۆ لایەنێكی سیاسیی تەعبیری لێ دەكرێت ، لەبەرئەوە ئەوانیش زۆر لەم گوتارە ناترسێن، بەڵام لەبەرامبەردا بێ‌ دەنگیش نابن و دەیانەوێت لەم رێگەیەوە هەم كاردانەوە نیشان بدەن و لەلایەكی تریشەوە دەیانەوێت ئەو قەیرانانەی كە ئێستا لە كوردستاندا هەیە قوڵتریان بكەنەوەو زیاتر هێزە سیاسیەكانی هەرێم سەرقاڵا بكەن بە خۆیانەوەو زیاتریش پردی پەیوەندی نێوان دەسەڵاتدارانی هەرێم و هاوڵاتیان بپچڕینن، لەبەرئەوە ئەگەر هێزە سیاسیە كوردیەكان بەهەڵوێستە لاوازەكانی رابردوودا نەچنەوەو پلانێكی ستراتیجی بەهێز دانەرێژن بۆ شێوازی مامەڵە لەگەڵا ناوەنددا، ئەوا زیاتر تووشی پەراوێزبوون دەخرێن و زیاتر دەخرێنە دەرەوەی بەشداری سیاسیی و بە ئەم بارودۆخە ناهەموارو بێ‌ پلان و ئاڵۆزیەشی كە ئێستا لەناو ماڵی كوردیدا هەیە ناتوانرێت هیچ كاردانەوەیەكی بەهێز بكرێت و دواجار ئەو عێراقەی بە ویست و ئیرادەی كورد بنیات نرایەوە، دەكرێتە دەرەوەو لە خێرو بەروبوومەكەشی بێ‌ بەش دەكرێت.
هـ ن