كۆستی بەناو ئەنفال و قڕكردنی نەتەوەیەك

 

14-4-1988 ئەو دەمەی گوندی ملە سورەو گوڵەجۆی حاجی حەمەجانی گەرمیان سوتێنراو دواتریش سەرجەمی خەڵكی ئەو گوندە ئەنفالكران، ئیدی هەر ئەوكات ئابڕویەك بۆرووی رەشی داگیركەران و كاسە لێسەكانی  نەمایەوە
زەنگی ئەنفال پەیامی ترسناكترین پرۆسەیەك بوو بەمەبەستی قەڵاچۆكردنی میللەتێكی سڤیل لەسەر زێدو شوێنی هەزاران ساڵەی خۆی
ئەم زیندەبەچاڵ و بەشۆفڵكردنەی كوردستان گەواهینامەیەكی ئاشكراو پڕۆژەیەكی نهێنی بوو لەپێناو گۆڕێنی دیموگرافی و شێواندنی مێژوویەكی راستەقینە، وەبۆ تاڵانكردن و سوتان وبرژانی تەڕو وشك و لەپێناو هێنانەدی خەیاڵ پڵاوەكانییان.
بەڵێ ئەودەمەی ئەنجومەنی بەناو سەركردایەتی رژێمی بەعس و بەبڕیاری سەددامی خوێڕێژو بەداردەستی عەلی كیمیایی لەڕێكەوتی 29ی ئازاری 1987و بەبڕیاری ژمارە 160  هەڵیانكوتایە سەر ناحیەو گوندو دێهاتەكانی كوردستان بەئامانجی لەناوبردن و قڕكردنی میللەتی كوردی موسڵمان میللەتێك كە لەمێژە نەوەی كابان و مەیهون و نەوەی سەڵاحەدینەو مێژوو شایەتی دینداری و ئەمەكداری و پەیامداری بۆ دەدات، ئیدی ئەوكات بەهۆی بێهەڵوێستی ووڵاتانی دەرەوەو دراوسێ ناوێك بەناوی ووڵاتانی عەرەبی بەناو ئیسلامی و ووڵاتانێكی بیانی بۆ پاراستنی مافەكانی مرۆڤ لای هیچ خاوەن بڕواو ویژانێك بوونی نەما
ئەو  رژێمە ناپاكە بەناوی سورەتێكی پیرۆزی قورئانەوە ئەو پاكتاوی نەتەوەییەی ناونا ئەنفال و  لەو میانەش دا جگە لەخاپوركردن ووێرانكردنی زیاتر لە 2000 گوندی كوردستان 182000 لە ژن و منداڵو گەنج و پیرو جوان لەو میانەدا دەستگیركران و دواتریش لە سەرجەمییان لە عەرعەرو نوگرەسەلمان و شوێنەكانی دیكەی عەرەب نشین بەزیندوویی زیندەبەچاڵو بەشۆفڵكران

هەرچەندە ناكرێت ئەوەمان لەیادبچێت بەرواری 14-4-1988 یەكەم پرۆسەی دەستپێكردنی ئەنفال نییە، بەڵكو زۆر لەمێژترو لەساڵی (1968- 2003) ئەو ئامانجی قڕكردنەی داگیركەران بەردەوامی هەبوو وەزۆر لەو ژمارەیەی كەهەیە زیاتر میللەتی كورد، سەركۆنە كراوە،  لەنێوبراوە ، پاكتاوكراوە، ئەنفال كراوە.
بەڵام مێژووی زۆرترین رێژەی ئەنفالی كورد لە  23- 2-1988وە بەشەش قۆناغ دەستی پێكردو تاوەكو 6ی ئەیلولی 1988 سەرجەمی گوندەكانی كوردستانییان سوتاندو خەڵكەكانیشیان ئەنفالكردن.
لێرەدا گرنگە هەڵوێستەیەك لەسەر ووڵاتانی رۆژهەڵات و رۆژئاوابكەینەوە
ووڵاتانێك كە بەشێكییان خۆیان بەموسڵمان دەزانن و بەشەكەی دیش خۆیان بەتاكە داكۆكیكەری مافەكانی مرۆڤ دەزانن. كەچی بەداخەوە لەم كۆمەڵكوژییەی میللەتی كوردا لەبێدەنگی زیاتر هیچی دیكەیان نەنواندو بگرە زۆرێك لە ووڵاتانی بیانی و عەرەبیش پشتگیری ئەو كاریسە مرۆڤایەتییەیان كردو هەندێكیشیان بوونە داردەست و  چاویان لەو كاریسە بێوێنەیە نوقاند
ئەمە لەكاتێكدا ئەوكات ووڵاتانی عەرەبی باش دەیانزانی كە لەگەڵ خاپوركردنی گوندەكان دا 1000 مزگەوت و بە ملیۆنان تاتەنوێژو بەردەنوێژ وردو خاش كران و بەهەزاران نوسخەی قورئانی پیرۆزیش ژێرخاكران و سوتێندران
هەروەها ووڵاتانی بیانیش زۆرباش دەیانزانی ئەوەی رژێمی بەعسی فاشی ئەنجامی داوە پێچەوانەی سەرجەمی بەندەكانی مافی مرۆڤە و بەبڕیاری 96 كە لەبڕگەی(1و2)و لەساڵی 1946 یاسایەكی تایبەت بە كۆمەڵكوژی لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە دەركراو دواتریش لە 12ی كانونی یەكەمی ساڵی 1951 كردیانە بواری جێبەجێكردنەوە كەتیایدا هاتووە ( كۆمەڵكوژی تاوانێكە بەرهەڵستە لەگەڵ رۆحی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئامانجەكانی وەجیهانی شارستانی سەركۆنەی دەكات
هەروەها لەدوو بڕگەی دیكەدا ئەوتاوانە پشتڕاست دەكاتەوەو لەكاتی ئاشتی یاخود شەڕدا تاوانی كۆمەڵكوژی بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكان قەدەغەكراوەو سزای لەسەر ئەنجام دەرانی داناوە
بەڵام بەداخەوە ئەوانیش ئەو بڕگانە تەنها بۆبەرژەوەندی خۆیان بەكاریان هێناو لەپێناوی لەتێك نان و پیاڵەیەك نەوت دا بێدەنگی و سەرشۆڕیان هەڵبژارد.
لەگەڵ هەموو ئەمانەش دا و لەدوای پرۆسەی ئازادی عێراق و لەگەڵ ئەوەی پێویست بوو حكومەتی عێراقی فیدراڵ داوای لێبوردن لەگەلی كوردبكاو پۆزش بۆ وێرانكاریەكان بهێنێتەوە. بەو پێیەی ئەوان هەنوكە سەرۆكی ووڵات و كورسی كۆنی تاوانبارێكییان لەژێردایە بەڵام بەداخەوە نەك هەر ئەوەش نەكرا بەڵكو لەئێستا دا لێرەو لەوێ هەڕەشەی كوشتن و بڕین و تەرحیل لەگەلی كورد دەكرێ و رۆژ لە دوای رۆژ هە رجارەو بە ناوێو لە ژێر بیانوو پەرتوویەك دا پشكی كوردو پێگەی كورد لە بەغدا لاواز دەكەن
بەجیاوازی دۆستەكانی كوردو هەموو ئەوانەی كە هاوخەمی بۆ سەرجەمی مەینەتییەكانی گەلی كورد دەردەبڕن بەو پێیەی ئەوانیش پشكی قوربانییەكانی داگیركاری و كاولكارین
كەوابوو ئەوەی لێرەدا جێگای هەڵوێستەلەسەركردنە ئەوەیە پێویستە گەلی كوردو نەوكانی یادەوەرییە تاڵەكانی لەیادنەچێ و بیرەوەریەكانی لەمێژوودا تۆمار بكات بۆئەوەی دۆست و دوژمن لەیەكدی جیابكاتەوەو  بەدەهۆڵ و زۆڕنای هەموو كەس هەڵنەپەڕێت
هەروەها پێویستە سەركردایەتی كوردی لەوە دڵنییا بن كە تاهەنوكەش لەخۆمان زیاتر هیچ كەسی دی دۆست و هاوخەمی میللەتی كورد نییە
كەوابوو پێویستە یادەوەریە ناخۆشەكانی نمونەی ئەنفال و كیمیاباران  و  كارەساتی شەنگال زیاتر بەهێزو یەكویست و یەكڕیزمان بكات وەزیاتر پاكداوێن و پاكدەست و راستگۆمان بكات بەجۆرێك چی دی رێگەنەدەین نێو ماڵی كورد خۆرەی لە بار بردنی دەستكەتەكان  و لەگۆرنانی خەونەكان بێت
وەزیاتر خۆنەویست و كورسی نەویست و دیكتاتۆر نەویستمان بكات
ئەگەرنا دیكتاتۆرەكان و پاوانخوازەكان بەجۆرێكی دی هەر بەردەوامەو هەرەشەی ناوەكی و دەرەكیش زرواسایە بەجەستەی كوردەوەو چاوەڕێی هەل و دەرفەت دەكات بۆیەئەوە ئێمەین كە رێگای ئەو دەرگایە نەدەین و بزانین لەكێی دەكەینەوەو لەسەر كێشی دادەخەین.
ماوەتەوە بڵێین پێویستە لەسەر حكومەتی هەرێمی كوردستان هەرچی پێیان دەكرێ درێغی نەكەن لەبەدەمەوە چوون و هاوكاریكردنی كەس وكارو پاشماوەكانی ئەنفال و دەستەبەری سەرجەمی كەم و كوڕی و مەینەتییەكانیان بۆ بكەن بۆئەوەی ئەوانیش جارێكی دی بگەڕێنەوە ناو كۆمەڵگەو برەو بەژیانسازی خۆیان بدەن و لەو یادەوەرییە تاڵەی هەیانە لەرووی دەروونی و جەستەییەوە كەمێك ئارامی و خۆش نودیان پێبدرێت
هەروەها بەجۆرێك گەرەنتی لەحكومەتی عێراقی ئێستا وەربگرن كە ئەم بەجینۆسایدەی میللەتی كورد دووبارە نەبێتەوەو چیتر چڕنوكییان نەچێتە جەستەی شەكەت و ماندوویانەوەو بەكردار بیسەلمێنن كەهاوبەشی خەمی ئەو هەموو ئەو كاریسە جۆربەجۆرانەن كە كراوەتە سەرمان و ئەمڕۆش بەرهەمی ئەو كارو خەباتەیە كە هەمووان لێی دەخۆن.
بێگومان بەدەستەبەركردنی هەموو ئەمانە میللەت دڵخۆش دەكاو كەس و كاری قوربانیانی ئەنفالیش كەمێك ساڕێژی برینەكانیان دەكرێت و بەشانازییەوە یادی قوربانییەكانیان دەكەنەوە.

 

ئـ . كـ