یەكگرتوو و سیاسەت ، سازان یان لێكترازان ؟


خوێندنەوەیەك بۆ ( یەكگرتوو ، هەڵەی یەكگرتوو) ، لەدەرەوەی یەكگرتوو.
سیاسەت یەكێكە لە خوێناویترین مەیدانەكانی كوردستان ، یەكگرتوو ، لە كوردستان ، یەكێكە لە ناسكترین حیزبەكانی مەیدان . جا حیزبێك بەو سروشتەیەوە ، لە مەیدانێكی ئاوا خوێناوی وئاڵۆزەوە ، ئایا دەتوانێ هەڵكات ؟ سیاسەت لە كوردستان ، هەر لە شەستەكانەوە ، توشی خوێن بەربوونی نەتەوەیی ناوخۆیی بوو ، كە تا كۆتاییەكانی سەدەی رابردوو ، بە جۆرێك لە جۆرەكانیش تاوەكو ئێستا ، ئەو خوێن بەربوونە هەر بەردەوامە و ، هەموو لایەنەكانی گرتۆتەوە ، بە عەلمانی و ئیسلامیەوە . ئەو مێژووە ، بووە بەشێك لە فەرهەنگی شاخ و دواتر شار . یەكگرتوو هەر لە سەرەتاوە وەك رێكخستنێكی نهێنی بانگخوازی رۆشنبیری مەعریفی ئاشتیخوازی ، لەسەردەمی بەعسیەكان ، لەسەر دەستی كۆمەڵە گەنجێك ، جوڵەی خۆی دەست پێكرد . سیاسەت ، لەسەر دەستی حیزبەكان ، هاوتەریب لەسەر دوو هێڵی شەڕی بەعس و شەڕی خۆ بەخۆیی ، رۆژ لە دوای رۆژ ، بە میكانیزمی خەباتی چەكداری بەردەوام بوو ، ئەو كۆمەڵە گەنجەش لەسەر رێگای خۆیان ،بە تیڕوانینی خۆیان ، بە میكانیزمی خۆیان ، دوور لە ئاڵۆزیەكانی مەیدانی سیاسەت بەردەوام بوون . واتا ئەو حیزبانە ، لەگەڵ ئەو جۆرە لە سیاسەت كردن ،گەشەی مێژووییان كرد و ، بوو بە بەشێكی سەرەكی لە پێكهاتەی سایكۆلۆژی و فەرهەنگی و ئایدیایی و بویاندییان ، هەرچی ئەو كۆمەڵە گەنجەی یەكگرتووە ، بانكخوازی ئاشتیخوازی ، بوو بە پێكهاتەی سەرەكی باكگراوندی سیاسی و فەرهەنگی و حەرەكی و سایكۆلۆژییان ، سیاسەت كە هەر لەسەرەتاوە بەو جۆرە گەشەی كردووە لەم هەرێمە ، یەكگرتووش ، پێش ئەوەی ئەم ناوەی بۆ دابنرێ ، رێبازەكەی هەر لەسەرتاوە بەو جۆرە نەخشی بۆ كێشراوە ، ئایا پێكەوە هەڵدەكەن ؟ رەنگە هەڵەی سەرەكی ئەو كۆمەڵە گەنجەی كە ئاوا نەخشی رێبازی یەكگرتوویان كێشا ئەوە بێ : یان دەبوو هەر لەسەرەتاوە ،نەخشی سیاسی رێبازی خۆیان ، وەك حیزبەكانی تر بكێشن ، تا وەكوو ئەوان ، بە هەمان جۆری هەلومەرجی بابەتی و زاتی ئەوان گەشە بكەن ، بە جۆرێك ئێستا وەكوو ئەوان ، بە هەمان میكانیزمی ئەوان ، لەم مەیدانە ئاڵۆزە سیاسەت بكەن . یاخود هەر لەسەرەتای ئیعلانی خۆیانەوە ، نابوو رێبازی هەلومەرجە زاتی و بابەتیەكانی خۆیان وەلا بنێن و ، یەكگرتوو تێكەڵ بەو مەیدانە ئاڵۆزەی سیاسەت بكەن . ئەو كۆمەڵە گەنجە ،گەشەسەندوی رەوتێكی سایكۆلۆژی زۆر جیاوازن ، كە بۆ مەیدانێكی سیاسی ئاسایی سروشتی گەشەی كردووە ، نەك بۆ مەیدانێك خوێناوی ترین مەیدان بێ . هونەرمەندی كۆچكردووی میسر ( نور الشریف ) لە فلیمێكدا (ساڵی ١٩٨٧ بینیومە ) ، خاوەنی كەسایەتیەكی هێمن و لاشەڕە ، لە هەمان كاتدا ، كەسێكی تر ، شەڕانی و دەسوەشێنی گەڕەكە ، نور الشریف یان دەبوو بە خۆی و ماڵ و مناڵەوە ئەو گەڕەكە جێبهێڵێ ، یاخود دەبوو ببێتە شەڕانی تا بتوانێ لەو گەڕەكە ئاڵۆزە هەڵبكا ، دواجار نور الشریف ، كەسەكەی بەرامبەری كوشت و خۆی بوو بە دەسوەشێنی گەڕەك . رەنگە بە جۆرێك لە جۆرەكان ، بە هەندێ جیاوازیەوە (بۆ هەمو حیزبەكانی كوردستان ) ، ناوەرۆكی ئەو فلیمە ، بە هەردوو سایكۆلۆژیای جیاوازی نور الشریف و كارەكەتەرەكەی تر ، لەو گەڕەكە ئاڵۆز و خوێناویە ، بۆ یەكگرتوو نمونەیەكی گونجاو بێ. بۆی هەیە یەكگرتووەكان بڵێن : ئێمە هاتوین ئاشتیخوازی و هێمنی و سوڵحی سایكۆلۆژی و فەرهەنگی و مێژوویی بۆ ناو سیاسەت لە هەرێم بگێڕینەوە. بەڵێ ئەوە ئامانجێكی جوان و پیرۆزە ، لە گەرمەی شەڕی ناوخۆوە ، ئەو هەوڵەتان بە كردەنی لە خۆتان بەرجەستە كرد، ئینجا وەك هەوڵ لەگەڵ لایەنەكانی مەیدان ، كارتان بۆ كرد ، بێگومان هەوڵەكانتان ، لە خۆتان و لە مەیدان ، بێ بەرهەم نەبوو ، كە هەموو لایەنەكانی مەیدان ، شایەدی ئەوەتان بۆ دەدەن ، بەڵام دواجار مەیدان هەر ئەو مەیدانەیە ، بە هەموو ئاڵۆزی و مێژووی خوێناویەوە . كە پاڵتان پێوە دەنێ یان ببنە شەڕانی ، تاوەك نور الشریف ( بێ كوشتنی كەس ) ، بتوانن لەو مەیدانە بژین ، یاخود ئەو مەیدانە ئاڵۆزە جێبهێڵن و، لە مەیدانی سەرەتای كارتان، خەریكی ئەركی مێژوویی خۆتان بن . خۆ ئەگەر نابنە شەڕانی و هاوكات مەیدانە ئاڵۆزەكەش جێناهێڵن ، ئەوا دەبێ پشوتان ئێجگار درێژ بێ و لەگەڵ هەوراز و نشێوەكانی كاری ناو ئەو مەیدانە هەڵكەن ، نەك بە یەك دوو ئەزمونی شكست خواردوو ئیتر دونیاتان لێ ببێتە چەرمەچۆلەكە . سیاسەت كردن ، بەم سایكۆلۆژیا و میكانیزمەی ئێستاتانەوە ، بەرهەمەكەی خۆتان نا ، بۆی هەیە نەوەی نەوەكەتان ( یان دورتر ) بیخوا ، ئەگەر سیاسەت بۆ ئێستای خۆتان دەكەن ئەوا ناگەن ، ئەگەریش سیاسەت بۆ نەوەكانتان دەكەن ، ئەوا نەمامەكەتان بچێنن و بیدەنە دەس خواێ گەورە. ئیتر بەرهەمی دەبێ یان نابێ ، كێ دەیخوا و كێ نایخوا ، ئەوە ئیشی ئێوە نیە ، بەڵكوو بەشێكە لە قەدەری خوای گەورە. چاكەخوازان ، سەرمەشقیان پێغەمبەران ، كار بۆ ئایندە دەكەن ، نەك بۆ خۆیان. ئەگەر هەر بڕیارە سیاسەت بكەن ، بۆ چاكە خوازی بكەن ، نەك بۆ ژمارەی كورسیەكانتان.