روداوەكەی نیوزلەنداو هەڕەشەی راستە توندڕەوەكان


ئەو رووداوەی كە لە نیوزلەندا روویدا تیرۆریستێك بەناوی (برینتۆن ئارانت) رو لە دوو مزگەوتی شاری (كرایست تشیرش) نویزلەندا دەكات و لەكاتی نوێژی هەینی دا لولەی تفەنگەكەی رودەكاتە نوێژخوێنان و بۆماوەی چارەكێك تەقەیان لێ‌ دەكات و بە پێكەنین و بە مۆسیقایەكی تایبەت دەست بە كوشتاریان دەكات و راستەوخۆش رووداوەكە دەگوازێتەوە بۆ تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان، ئەم رووداوە سەرەتایەكی مەترسیدارە لە كۆمەڵگای رۆژئاوایدا، چونكە ئەم بیرە توندڕەوانە هەر لە خۆیەوە دروست نەبووەو بەوەش لێكنادرێتەوە كە تاوانبار بەهۆی حاڵەتی دەرونیەوە یان گرفتی كۆمەڵایەتیەوە ئەوكارەی كردبێت، ئەم تیرۆریستە ئەوەی جَبەجێ‌ كرد كە لە دید و بۆچوونی پارتە راستە توندڕەوەكانی ئەمریكا و ئەوروپادا هەیە،گۆڤاری (فۆرین پۆلیسی) سەرچاوەی ئەم بۆچوونە توندڕەویە دەگێڕێتەوە بۆ راستە توندڕەوەكانی فەڕەنسا و پارتەكەی جان ماری لۆپان كە لە هەڵبژاردنەكاندا ململانێیەكی توندی ماكرۆنیان دەكرد.
لەدوای ساڵی 2008 لەوكاتەوە كە قەیرانێكی ئابوری روی لە ئەوروپا كردووەو بێ‌ كاری و زیادبوونی باج و دەوڵەتی خۆشگوزەرانی رووی لە لاوازی كردووە، پارتە راستەكان گوتارێكی توندڕەوانەیان دژ بە پەنابەرەكان بەتایبەتیش مسوڵمانەكان بەرز كردۆتەوەو ئەوان بە سەرچاوەی ئەو قەیرانانە دەزانن ،لەبەرئەوە لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكانیاندا وەك لە بانگەشەكانی تریشدا بینیمان داوای كردنە دەرەوەی مسوڵمانە پەنابەرەكان دەكەن و دەیانەوێت چالاكیان سنوردار بكەن و وەك كەسێكی نامۆو بێگانە مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت، بۆ ئەم مەبەستەش دەبینین كە لە میدیا و ناوەندە ئەكادیمی و لێدوانی چەندان سیاسی توندڕەو برەو بەم گوتارە توندڕەوانە دەدرێت و مسوڵمان بە تیرۆریست و دواكەوتوو لەقەڵەم دەدەن و بە سەرچاوەی شێواندنی ئاساشی كۆمەڵگەیان دەزانن وئەمەش لە چەمكی ئیسلامۆ فۆبیادا وێنا دەكەن، بڵاوكردنەوەی ئەو گوتارە وای كردووە كە بەشێك لە شەقامی ئەوروپی لەسەر ئەم گوتارە توندڕەوانە پەروەردە بێت، ئەم راستانە خۆیان بە پارێزەری كلتور و شوناسی ئەوروپی و بەتایبەتیش رەگەزی سپی دەزانن، ئەم تیرۆریستەش لەو بەیانە 74 لاپەڕەیەی كە بڵاوی كردۆتەوە باسی لەوە كردووە كە بە نۆنەرایەتی ملیۆنان ئەوروپی ئەوكارەی كردووە و ئەمەش لەپێناو پاراستنی نیشتمانەكەیان و رەگەزی سپیە لەو داگیركەرەی كە بەڕێوەیە كە مەبەستی مسوڵمانەكانە.
ئەم گوتارە توندڕەویە، مەترسیەكی گەورەیە بۆسەر ئارامی و ئاسایشی كۆمەڵایەتی لەناو خودی رۆژئاواش، چونكە ئەم گوتارە گوتارێكی مەسیحی و خاچ پەرستی نیە وەك هەندێك ئیسلامی باسی دەكەن، بەڵكو هاوشێوەی داعش و قاعیدە ئەو بەشەیان لە ئاینی مەسیحی قبوڵە كە لەگەڵا بۆچوونە توندڕەوەكانیان دەگونجێت، لەبەرئەوە هاوشێوەی داعش و قاعیدە ئامادەن هاودینەكەی خۆشیان بكوژن، چونكە وەك یەك بیر ناكەنەوە.
ئەم دۆخەی ئێستای ئەوروپا كە (راستە توندڕەوەكان) دەیانەوێت بنیاتی بنێنەوە وەك بارودۆخی پێش جەنگی جیهانی دووەم وایە كە پارتە شۆڤێنیەكانی وەك نازیەكان لە ئەڵمانیاو فاشیەكانی ئیتالیایان هێنایە سەر دەسەڵات و سەرئەنجامیش ئەوروپایان بەرەو وێرانی و كاولكاری برد، كۆمەڵگا ئەوروپیەكان لەدوای جەنگی جیهانی دوەمەوە، سزایان دان و لە دەسەڵات دوریان خستنەوەو لە جیاتی ئەوان پارتە پارێزگار و میانڕەوەكانیان گەیاندە دەسەڵات، كە نە چەپی تەواو نە راستی تەواو بوون، بەڵكو كاریان لەسەر پێكەوەژیان و گەشەپێدانی دیموكراسی و چەسپاندنی مافەكانی هاوڵاتی كرد و بەرهەمەكەشی ئەو رۆژئاوایە بوو كە ئێستا هەیە، بەڵام ئەم گوتارە كە سیخناخە بە توندڕەوی و خوێن رشتن و بوغز بەرامبەر بە ئەوانیتر، بە مەترسی دادەنرێت بۆ هەموو ئەوەی لە رۆژئاوادا بەدەست هاتووە ،لەهەمانكاتدا لە وڵاتە ئیسلامیەكانیشدا هاندەر دەبێت بۆ گەشەكردنی فیكری توندڕەوی و زیادبوونی لایەنگرانی قاعیدە و داعش.
كەواتە ئەوەی لێرەدا گرنگە بیزانین ئەوەیە كە ئەمە جەنگێكی ئاینی نیە لە نێوان مەسیحی و ئیسلامدا وەك پێشتریش هانتینگتۆن لە ململانێی شارستانیەكان باسی دەكرد، بەڵكو هەڕەشەیەكی توندڕەوەكانە بۆ تێكدانی پێكەوەژیانی ئاشتیانە لە نێوان گەلان و ئاینەكاندا، كەواتە نابێت ئەم گوتارە توندڕەویە كە ئەمجارەیان لە رۆژئاواوەو لەسەر دەستی توندڕەوێكی سپی پێست بووە جیهان دابەش بكات بەسەر دوو بەرەدا، بەڵكو دەبێت بۆچونی رێگای سێیەم دروست بێت،كە هێڵی زۆرینەی كۆمەڵگە رۆژئاوایی و رۆژ هەڵاتیەكانە بە ووڵاتانی ئیسلامیشەوە ، كە ئەویش بەرەوروبوونەوەی توندڕەویە لە هەر شوێنێكەوە بێت و خستنەڕووی راستیەكانە وەك خۆی، چونكە نە مسوڵمان ئەو شەیتانەیە وەك ئەوان وێنای دەكەن نە پیاوی سپی رۆژئاواش ئەو فریشتەیەیە كە سەرچاوەی لێبوردەیی و دیموكراسی و جوانیەكان بێت.